منابع کشاورزی در استانهای ایران - خراسان جنوبی
خاکشناسی
انواع خاکهای استان
با توجه به شرایط اقلیمی و زمینشناسی، خاکهای استان شامل:
- خاکهای صنعتی: استان دارای معادن غنی از خاکهای صنعتی مانند خاک نسوز، خاک سرخ و کائولن است. بیش از ۵۰٪ معادن خاک صنعتی استان در شهرستان طبس قرار دارند.
- بنتونیت: خراسان جنوبی با داشتن بیش از ۷۰ معدن بنتونیت، یکی از قطبهای تولید این ماده معدنی در کشور است. بنتونیتهای استخراجشده شامل انواع سدیمی و کلسیمی هستند.
.jpg)
استان خراسان جنوبی دارای اقلیمی خشک و بیابانی است که تحت تأثیر عوامل جغرافیایی و توپوگرافی متنوع، به دو نوع اقلیم اصلی تقسیم میشود:
انواع اقلیم در خراسان جنوبی
اقلیم خشک و گرم: این نوع اقلیم در دشتها و مناطق هموار مرکز، غرب و جنوب استان غالب است.ویژگیها: تابستانهای بسیار گرم با دمای روزانه بالای ۴۰ درجه سانتیگراد و زمستانهای معتدل.
شهرهایی مانند طبس، نهبندان و بشرویه در این دسته قرار میگیرند.
اقلیم خشک و ملایم: در نواحی کوهستانی شمال، شمال غرب و اطراف بیرجند مشاهده میشود.
ویژگیها: تابستان های گرم و زمستان های سرد نسبت به مناطق پست.
شهرهایی مانند بیرجند، قائن و فردوس در این دسته قرار دارند.
بارندگی و منابع آبی
میانگین بارندگی سالانه استان حدود ۱۳۳ میلیمتر است که بیشتر به صورت بارشهای رگباری و غیرمتناوب رخ میدهد. در نواحی مجاور کویر، بارندگی به حدود ۵۰ میلیمتر کاهش مییابد، در حالی که در ارتفاعات به حدود ۲۵۰ میلیمتر میرسد. رودخانههای استان عمدتاً فصلی هستند و رودخانه دائمی وجود ندارد.ویژگیهای اقلیمی خاص
تفاوت دمای شب و روز: به دلیل خشکی هوا، اختلاف دمای قابلتوجهی بین شب و روز وجود دارد.
بادهای شدید: مناطق جنوبی و جنوب غربی استان به دلیل مجاورت با حاشیه شمالی کویر لوت، در معرض بادهای شدید و شنهای روان هستند.
با توجه به اقلیم خشک و کمآب استان، توسعه سامانههای نوین آبیاری برای افزایش بهرهوری و صرفهجویی در مصرف آب ضروری است. تا کنون، حدود ۴۱٬۷۰۰ هکتار از اراضی کشاورزی استان به این سامانهها مجهز شدهاند، و پروژههایی برای تجهیز ۱۱٬۷۰۰ هکتار دیگر در دست اجراست.
انواع سامانههای آبیاری نوین
آبیاری قطرهای: این روش با رساندن آب بهصورت مستقیم به ریشه گیاهان، از هدررفت آب جلوگیری میکند و بهرهوری را افزایش میدهد.آبیاری تحت فشار (بارانی و کمفشار): در این روشها، آب با فشار مناسب به سطح مزرعه پاشیده میشود. بازدهی آبیاری در این سیستمها تا ۹۰٪ افزایش مییابد.
آبیاری هوشمند: استان خراسان جنوبی بهعنوان یکی از ۱۸ استان پایلوت کشور برای اجرای سامانههای آبیاری هوشمند انتخاب شده است. این سامانهها با استفاده از دادههای لحظهای مانند رطوبت خاک و شرایط آبوهوایی، آبیاری را بهصورت دقیق و زمانبندیشده انجام میدهند. -صرفهجویی در مصرف آب: در سالهای اخیر، مصرف آب کشاورزی در استان از ۱٬۲۶۳ میلیون مترمکعب به ۷۸۷ میلیون مترمکعب کاهش یافته است.
-حمایتهای مالی: دولت برای توسعه این سامانهها، کمکهای بلاعوض به کشاورزان ارائه میدهد؛ بهعنوانمثال، برای هر هکتار آبیاری تحت فشار ۷۳۰ میلیون ریال و برای آبیاری کمفشار ۲۵۰ میلیون ریال اختصاص مییابد.
محصولات کشاورزی
استان خراسان جنوبی با اقلیم خشک و کویری خود، بهعنوان یکی از قطبهای کشاورزی ایران شناخته میشود. این استان در تولید برخی محصولات زراعی و باغی جایگاه ویژهای دارد. در ادامه، به معرفی مهمترین محصولات کشاورزی این استان میپردازیم:
محصولات زراعی
در بخش زراعی، کشاورزان خراسان جنوبی به کشت محصولات زیر مشغول هستند:
غلات: گندم و جو از جمله محصولات اصلی هستند که در مناطق مختلف استان کشت میشوند.دانههای روغنی: کلزا و ذرت علوفهای در برخی مناطق استان کشت میشوند.
حبوبات: عدس دیم و سایر حبوبات در مناطق معتدل و سرد استان کشت میشوند.
محصولات جالیزی: هندوانه، خربزه و سایر محصولات جالیزی در مناطق مختلف استان تولید میشوند.
گیاهان علوفهای: برای تغذیه دامها، گیاهان علوفهای مانند یونجه و شبدر کشت میشوند.
چغندر قند: استان خراسان جنوبی در تولید چغندر قند رتبه هشتم کشور را دارد.
محصولات باغی
شرایط اقلیمی خاص خراسان جنوبی باعث شده تا این استان در تولید برخی محصولات باغی پیشرو باشد:
زرشک: خراسان جنوبی با تولید ۹۶٪ زرشک کشور، رتبه اول را در این زمینه دارد.عناب: این استان با تولید ۹۸٪ عناب کشور، در جایگاه نخست قرار دارد.
زعفران: با داشتن ۲۳٪ سطح زیر کشت زعفران کشور، خراسان جنوبی سالانه حدود ۴۵ تن زعفران تولید میکند.
پسته: با تولید بیش از ۱۲ هزار تن پسته، این محصول یکی از اقلام صادراتی استان محسوب میشود.
انار، بادام، سیب، گلابی، به، گیلاس، آلبالو، زردآلو، هلو، خرما، توت، شاتوت، گردو، انجیر و سنجد: این میوهها نیز در مناطق مختلف استان کشت میشوند و برخی از آنها به بازارهای داخلی و خارجی عرضه میگردند.