مکران، محصور در میان دو دریای عمان و خلیج‌فارس تشنه توجه است و مکانی امن برای سرمایه‌گذاری و برنامه‌ریزی در حوزه کشاورزی، انرژی، نیرو، پتروشیمی وگردشگری؛ برنامه‌ای که همه زوایای پیدا و پنهان آن در جهت توسعه منطقه باشد نه تخریب آن؛ توسعه‌ای که در آن رشد اقتصادی و حراست از محیط‌زیست دوشادوش هم حرکت کند و نه با تأخیر و تعویق.

سواحل مکران در ماده ۶۸ قانون احکام دائمی برنامه‌های توسعه کشور و سند توسعه منطقه ساحلی مکران مشتمل بر شهرستان‌های میناب، سیریک و جاسک در استان هرمزگان و شهرستان‌های کنارک و چابهار در استان سیستان و بلوچستان است. توسعه این منطقه در ماده ۲ برنامه ششم توسعه کشور به عنوان یک مسئله محوری مورد تأکید قرار گرفته است. جلسه مورخ ۳۰ تیرماه سال ۹۸ هیئت دولت، تشکیل شورای توسعه سواحل مکران با هدف راهبردی توسعه این سواحل به تصویب رسید.
 

 

 

آب و نیرو

حوزه نیرو از دو منظر جایگاه ویژه‌ای را در تعامل با سرمایه گذاران منطقه مکران خواهد داشت. نخست در خصوص تأمین منابع آب و برق کلیه پروژه‌هایی که در سطح منطقه به اجرا در خواهند آمد و دیگر در خصوص جذب سرمایه‌گذار برای پروژه‌های حوزه آب و برق

•احداث نیروگاه
•احداث خط انتقال نیرو
•احداث نیروگاه خورشیدی، هسته‌ای و بادی
•تولید برق از امواج دریا
•احداث آب شیرین کن و انتقال آب از دریای عمان به شمال استان سیستان و بلوچستان
•احداث اجرایی سدهای رابیچ ـ کاریانی و سرگان، سدهای ترادان، سد گابریک
•تأمین آب و انتقال آب به چابهار از سد زیردان
•احداث، بهره برداری و انتقال تاسیسات آبرسانی به مجتمع 4 روستایی بریس و پسابندر
•احداث، بهره برداری و انتقال تاسیسات آبرسانی به مجتمع 204 روستایی زیرمجموعه سد پیشین
•پروژه آب رسانی به مجتمع روستایی نیک شهر
• پروژه  آبرسانی به مجتمع 55 روستائی زیرمجموعه سد کهیر

- احداث کارخانه‌های آب شیرین کن:
 - مجتمع آب شیرین کن بمانی 
 - مجتمع آب شیرین کن چاله گریند و کوخرد 
 - مجتمع آب شیرین کن ده تل 

 - مجتمع آب شیرین کن گابریک 

 - مجتمع آب شیرین کن نانگ

 حوزه نفت و گاز

                         مهمترین پروژه‌های نفت و گاز مصوب در طرح توسعه سواحل مکران:

1- خط لوله انتقال نفت خام از گوره به جاسک:

این طرح شامل احداث خط لوله ۴۲ اینچی به طول ۹۹۳ کیلومتر، پنج واحد تلمبه‌خانه، دو ایستگاه توپکرانی، ۱۰ پست برق و 400 کیلومتر خطوط انتقال برق است. خط لوله انتقال نفت خام از گوره به جاسک با هدف انتقال روزانه یک میلیون بشکه.
      احداث این خط لوله و تأسیسات جانبی آن در حدود 1/5 میلیارد دلار هزینه دارد.
      مبدأ این خط لوله، منطقه گوره شهرستان گناوه استان بوشهر است که پس از عبور از استان‌های بوشهر، فارس و هرمزگان از60 کیلومتری باختر شهر جاسک (منطقه کوه مبارک) به ترمینال و تأسیسات دریایی جدیدالاحداث متصل می‌گردد. وزارت نفت در انتهای خط یادشده، ۵۰۰۰ هکتار زمین را به منظور احداث تأسیسات نفت، گاز و پتروشیمی تملک نموده است. محل تملک شده دارای حدودا ۱۰ کیلومتر ساحل با امتداد شمالی جنوبی بوده و در فاصله ۲۷۰ کیلومتری از بندرعباس قرار دارد.

2- خطوط لوله انتقال گاز طبیعی به جاسک و چابهار

در طرح توسعه سواحل مکران خط لوله‌ای با قطر ۵۶ اینچ و طول ۲۰۰ کیلومتر پیش‌بینی شده است تا با اتصال به خط لوله سراسری هفتم در شهرستان رودان، گاز طبیعی را به کوه مبارک در شهرستان جاسک منتقل نماید. سرمایه مورد نیاز برای احداث این خط در حدود ۳۰۰ میلیون دلار برآورد می‌شود.

3- خطوط لوله انتقال گاز طبیعی به جاسک و چابهار

خط لوله دیگری نیز به طول ۱۷۰ کیلومتر با انتقال گاز طبیعی از خط لوله سراسری هفتم در شهر ایرانشهر به چابهار زمینه را برای فعالیت واحدهای پتروشیمی درشهرک پتروشیمی نگین مکران فراهم می‌کند. سرمایه لازم برای احداث این خط ۲۵۰ میلیون دلار تخمین زده می‌شود.

اولین و مهمترین بخشی که در فضای بازگشت ایران به اقتصاد جهانی توجه سرمایه‌گذاران را به خود جلب می‌کند، بخش انرژی و به ویژه حوزه نفت و گاز و صنایع وابسته است. به دلیل مجاورت منطقه مکران با دریای آزاد، بستر مناسبی جهت سرمایه‌گذاری در حوزه انتقال و  ذخیره سازی نفت در این منطقه فراهم گردیده است که به تبع آن، احداث پالایشگاه‌ها و صنایع پایین دستی آن، قابل توجیه خواهد بود. همچنین، به دلیل تأمین زیرساخت‌های انتقال گاز از  خط لوله هفتم سراسری که از شمال این منطقه عبور می‌نماید، امکان تعریف پروژه‌های پایین دستی صنایع گاز و خطوط انتقال به صنایع پایین دستی و نیز صادرات گاز به کشورهای همسایه میسر می‌باشد.

بر مبنای اسناد بالادستی پروژه‌های نفت و گاز تصویب شده در طرح توسعه سواحل مکران متمرکز در دو منطقه جاسک(کوه مبارک) و چابهار مکانیابی شده است.

- خط لوله نفت خام کوره (عسلویه) – جاسک 

- سرمایه گذاری در اکتشاف و استخراج میادین هیدرو کربوری

- پالایشگاه - پروژه خط انتقال گاز از عسلویه به عمان هرمز  

- پروژه خط انتقال گاز از عسلویه به عمان

- احداث مخازن و پایانه نفتی جاسک

- احداث پایانه دوم صادرات نفت ایران و ایجاد مخازن نگهداشت نفت خام و فرآورده در جاسک

- انتقال گاز طبیعی از جاسک به عمان 

- انتقال گاز طبیعی از خط هفتم سراسری به جاسک

- انتقال گاز طبیعی از خط هفتم سراسری به چابهار

- احداث پالایشگاه در جاسک

خط هفتم سراسری انتقال گاز با قطر ۵۶ اینچ و طول ۹۰۷ کیلومتر از منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس آغاز شده است و با عبور از استان‌های بوشهر به طول ۴۲ کیلومتر، فارس به طول ۷۲ کیلومتر، کرمان به طول ۱۵۳ کیلومتر، هرمزگان به طول ۴۳۱ کیلومتر و سیستان و بلوچستان به طول ۲۰۹ کیلومتر به ایرانشهر منتهی می‌شود. خط هفتم انتقال گاز، در حال حاضر آمادگی انتقال روزانه ۵۰ میلیون مترمکعب و در صورت بهره‌برداری در حداکثر ظرفیت، توانایی انتقال روزانه ۱۱۰ میلیون مترمکعب گاز طبیعی را دارد.

 

بر اساس برآوردها، نیاز متوسط روزانه به گاز طبیعی در افق سال ۱۴۰۴ در استان هرمزگان ۲۳/۸-کرمان ۶.۴ سیستان و بلوچستان ۳۰ میلیون متر مکعب و جمعا ۶۰/۲ میلیون متر مکعب است که ۱۰ میلیون متر مکعب آن از طریق میدان گازی سرخون و ۵۰ میلیون متر مکعب از طریق خط لوله هفتم سراسری تأمین خواهد شد. با توجه به مطالب یادشده در شرایط حداکثر ظرفیت، خط لوله هفتم سراسری ۵۰ میلیون مترمکعب در روز ظرفیت مازاد دارد.

در صورت اجرایی نشدن صادرات گاز به پاکستان و عمان تمام ظرفیت مازاد بر مصرف سه استان هرمزگان، سیستان و بلوچستان و کرمان از خط هفتم سراسری (۵۰ میلیون مترمکعب در روز) به طرح‌های صنعتی مستقر در چابهار و جاسک  اختصاص می‌یابد. این طرح‌ها شامل واحدهای پتروشیمی، نیروگاهی و صنایع انرژی‌بر دیگر خواهد بود.

خط لوله صادرات گاز به عمان

ایران و عمان در سال ۱۳۹۲ یادداشت تفاهمی در زمینه صادرات گاز طبیعی امضا کردند. مذاکرات برای صادرات گاز به عمان در سال  ۱۳۹۷ باید به مراحل پایانی خود می‌رسید که توافق نهایی حاصل نشد. ظرفیت صادرات گاز ایران به عمان در محدوده ۲۸ تا ۴۲ میلیون متر مکعب پیش‌بینی شده بود.

این خط به طول ۱۹۲ کیلومتر و به قطر ۳۶ اینچ گاز طبیعی را از منطقه جاسک به صُحاردر عمان منتقل می‌کند. البته به دلیل عبور این خط از آب‌های سرزمینی کشور امارات متحده عربی و طولانی شدن مذاکرات برای کسب موافقت این کشور، خط جایگزین دیگری نیز در مذاکرات مطرح شد که از بندر چابهار در ایران شروع می‌شد و با عبور از آب‌های عمیق دریای عمان، گاز ایران را به تأسیسات LNG عمان می‌رساند.

در صورتی که در سال‌های آتی تراز گازی کشور مثبت باشد، صادرات گاز به عمان محتمل‌ترین گزینه برای صادرات گاز کشور خواهد بود. با این حال روند مصرف و تولید گاز طبیعی به ویژه تولید در میدان پارس جنوبی بیانگر محدود شدن مستمر توان صادراتی گاز کشور است، از این رو تحقق این پروژه بعید به نظر می‌رسد.

پتروشیمی

ضرورت‌های اصلی کشور، خروج از وضعیت خام فروشی و تولید مواد پتروشیمی به منظور ایجاد ارزش افزوده حداکثری از این منابع است و این موضوعی است که در این پنل موردتوجه خواهد بود. در همین راستا، احداث خط لوله هفتم سراسری گاز جهت انتقال گاز عسلویه به پاکستان، فرصتی طلایی جهت توسعه صنایع پتروشیمی در سواحل مکران فراهم آورده است. این پروژه‌ها در دو حوزه جاسک و چابهار تعریف و مکان‌یابی شده‌اند.


 

•کریدور خطوط انتقال، مخازن ذخیره سازی و تجهیزات صادرات محصولات پتروشیمی مکران
•طرح احداث واحدهای یوتیلیتی و آفسایت
•طرح انتقال اتان عسلویه-چابهار
•تولید انواع آلیاژهای پلیمری
•مجتمع پتروشیمی جاسک                              

                      

طرح‌های پالایشگاهی، پترو پالایشگاهی

در منطقه جاسک احداث چهار واحد پالایشگاهی پترو پالایشگاهی مجموعا به ظرفیت ۱.۱ میلیون بشکه پیش‌بینی شده است. منابع مالی مورد نیاز برای احداث واحدهای یاد شده در حدود ۲۳.۵ میلیارد دلار است. امکان تأمین خوراک واحدهای پالایشگاهی مستقر در جاسک از مسیر دریا و خط لوله گوره جاسک وجود دارد و به دلیل دسترسی این منطقه به  آب‌های آزاد و نزدیکی به کریدور جنوب  شمال، شرایط برای صادرات محصولات آن مهیا است.


 

طرح ‌های پتروشیمی

•در طرح توسعه سواحل مکران، واحدهای پتروشیمی در دو منطقه جاسک و شهرک پتروشیمی نگین مکران در چابهار مکانیابی شده‌اند. خوراک مورد نیاز این واحدها از خطوط لوله گاز و نفت تأمین خواهد شد. طرحGTPP ، طرح GTX  و طرح آمونیاک/ اوره ازجمله طرح‌های پتروشیمی است که در طرح توسعه مکران پیش‌بینی شده است. بررسی سوابق این موضوع نشان می‌دهد که چابهار به عنوان یکی از هاب‌های توسعه‌ای صنعت پتروشیمی در سال‌های گذشته معرفی شده بود.
•قرار است که این منطقه مبتنی بر سه خوراک اصلی متان (گاز طبیعی)، اتان(انتقال از طریق خط لوله از عسلویه به چابهار) و نهایتا میعانات گازی پارس جنوبی جهت توسعه صنعت  پتروشیمی برنامه‌ریزی نماید. منتها در گذر زمان و با تغییر شرایط عملا در حال حاضر تنها خوراک بالقوه در دسترس در این منطقه گاز طبیعی است که در صورت بهره برداری از خط لوله انتقال گاز از ایرانشهر به چابهار، ظرفیت توسعه صنایع پتروشیمی  گازمحور در این منطقه آماده خواهد بود.
•شایان ذکر است که در حال حاضر دو طرح بدر شرق و همچنین صنایع شیمیایی سینا با هدف تبدیل گاز طبیعی به الفین‌ها GTO در این منطقه در حال برنامه‌ریزی هستند که به نظر در خوشبینانه‌ترین حالت این دو طرح تا ۶ سال آینده وارد مدار تولید شوند.

صنعت و معدن

-واحد فولاد مکران در چابهار
- نیروگاه سیکل ترکیبی
- احداث طرح‌های صنعتی کوچک، متوسط و صنایع تبدیلی
-مجتمع منیزیوم
- تأمین زیرساخت‌ها و یوتیلیتی
- مجتمع تولید آلومینیوم جاسک
- مجتمع تیتانیوم جاسک       

 

کشت و صنعت

از جمله ظرفیت‌های اصلی نهفته در دل منطقه مکران، ظرفیت‌ها و پتانسیل‌های کلان این منطقه در حوزه کشاورزی و شیلات است.اقتصاد مبتنی بر کشاورزی و شیلات، دراین منطقه، قدمتی چند صد ساله وحتی شاید چند هزار ساله دارد.

زمین‌های وسیع و حاصل خیز منطقه و نیز وجود سواحل زیبای دریای عمان، جملگی ویژگی‌های منحصر بفردی را برای سواحل مکران رقم زده است که با برنامه ریزی و سیاست گذاری درست و با جذب و هدایت سرمایه‌ها می‌توان این پتانسیل را به یک ثروت فعال ملی تبدیل نمود.

- پروژه‌های پرورش ماهی در قفس، مزارع پرورش میگو و کشت گلخانه‌ای با هدف صادرات به بازارهای بین المللی
- طرح‌های توسعه حوزه تولیدات گیاهی (ایجاد 3500 هکتار کشت داربستی،1400 هکتار کشت گلخانه‌ای، 3000 هکتار نخلستان)
- تولید محصولات گلخانه ای

نمایی از مزارع پرورش میگو در سواحل مکران

                                                                                                                                    

                                                                                
کشت گل‌خانه‌ای در چابهار و پرورش ماهی در قفس

فرسایش خاک: 

فرسایش خاک یکی از چالش های جدی در کشاورزی مدرن است که تاثیرات منفی زیادی بر روی اراضی قابل کشت دارد. این پدیده به دلایل مختلفی از جمله بارش باران، وزش باد ، فعالیت های انسانی و عدم مدیریت صحیح منابع خاک رخ می دهد. 

تاثیرات فرسایش خاک بر اراضی کشاورزی : 

1- کاهش حاصلخیزی خاک: فرسایش معمولا لایه های سطحی خاک را که غنی از مواد مغذی هستند، از بین می برد. این امر باعث کاهش کیفیت خاک و در نتیجه کاهش تولید محصولات زراعی می شود. 
2- افزایش هزینه های تولید: کشاورزان برای جبران کاهش حاصلخیزی خاک ممکن است مجبور به استفاده بیشتر از کود های شیمیایی و سموم باشند که این امر به افزایش هزینه های تولید منجر می شود.
3- تخریب ساختار خاک : فرسایش می تواند به تخریب ساختار طبیعی خاک منجر شود و در نتیجه نفوذ آب و هوا به داخل خاک را کاهش دهد. این موضوع می تواند به مشکلات آبیاری و زهکشی منجر شود. 
4- آلودگی منابع آب: فرسایش خاک می تواند ذرات معلق و مواد مغذی را به آبهای سطحی منتقل کند و باعث آلودگی منابع آب شود. این امر نه تنها بر اکوسیستم های آبی تاثیر می گذارد بلکه بر کیفیت آب شرب نیز تاثیر گذار است. 

نقشه فرسایش در منطقه: 

   
سیمای عمومی کشاورزی

-شرایط آب و هوایی به گونه‌ای است که محصولات باغی از مزیت نسبی خوبی برخوردار بوده و بیشترین باغات این حوضه در حاشیه رودخانه‌های سرباز، نیک‌شهر، فنوج، قصرقند، بنت-هنگام و ایرافشان می‌باشد
-محصولات عمده این نواحی مرکبات و نخل می‌باشد. مرکبات این منطقه به خصوص لیموترش و لیمو شیرین از کیفیت بسیار بالایی برخوردار می‌باشد.
-در مناطق دشتی علاوه بر مرکبات توسعه باغات موز، انبه وسایر محصولات باغی گرمسیری متداول می‌باشد.

 

-به دلیل بارندگی‌های تابستانه که تحت تاثیر جریان‌های مانسون اقیانوس هند در این حوضه ریزش می‌نماید، شرایط لازم برای کشت‌های دیم روانابی به خصوص ورگم یا ذرت خوشه‌ای و حبوبات دیم(ماش) فراهم شده است.
- در سال‌های اخیر به دلیل کمی نزولات، سطوح دیم روانابی کاهش یافته به گونه‌ای که سطح زیر کشت محصولات زراعی دیم سیلابی که همگی نخل خرما می‌باشند.
-کشت دیم در این منطقه به دلیل کمی نزولات همانند سایر نقاط کشور متداول نبوده لیکن با استفاده از جریان‌های روانابی عموماً در عرصه دشت‌های این حوضه پخش می‌شود، نسبت به کشت دیم روانابی مبادرت شده که این سطوح در سطح وسیعی و حتی در سطح 50000 هکتار در سال‌های پرباران گزارش شده است.



کشاورزی دیم
ارزیابی تناسب اراضی دیم

در بلوچستان جنوبی کشت دیم با سایر نقاط کشور متفاوت بوده و در بارندگی‌های کمتر از 250 میلی‌متر عملاً صورت می‌گیرد که نشانگر این است که کشت دیم تابع مستقیم باران نبوده و با استفاده از رواناب حاصل از بارندگی‌های متداول و فصلی منطقه به صورت کشت دیم روانابی یا خوشابی صورت می‌گیرد.

رواناب حاصله عموماً پس از عبور از مناطق کوهستانی در اراضی دشتی مانند پیرسهراب و باهوکلات (دشتیاری)، نگور، کهیر، چابهار و سرگان و دشت زرآباد که از نظر خاک تناسب نسبتا خوبی هم برای اراضی آبی و هم برای دیم دارند، صورت می‌گیرد و اراضی مختص به کشت دیم روانابی در شرایط کنونی به شرح زیر می‌باشد:  به طور کلی واحدهای اراضی در محدوده دشت‌های مورد اشاره قرار دارند، همه ساله بخش کوچکی از این اراضی متناسب با میزان نزولات سالیانه و رواناب حاصل از آن مختص کشت دیم روانابی است.

سطوح زیر کشت محصولات زراعی و باغی دیم

استفاده از جریان‌های روانابی رودخانه‌ها و در عرصه‌های مسطح دشت‌های این منطقه فعالیت کشت دیم در بلوچستان جنوبی از زمان‌های گذشته رواج داشته است. در سال‌های دور و کنونی این منطقه که استفاده از آب زیرزمینی توسط چاه متداول نبوده و یا شرایط برای احداث سدهای مخزنی امکان نداشته و دور از توان اهالی منطقه بوده، جهت بهره گیری از منابع آب رودخانه‌های فصلی این منطقه با احداث خاکریزها و دیواره‌های خاکی در اراضی مسطح دشت‌ها و در آبخور رودخانه‌های این منطقه و با عملیات تسطیح قطعه بندی قطعات منظم 5-2 هکتاری را به وجود آورده و از طریق نهرهای سنتی جریان‌های روانابی رودخانه‌ها را به داخل این قطعات منظم که به خوشاب (دگار) معروفند، هدایت نموده‌اند. به تدریج که آب تجمع یافته در قطعات منظم نفوذ نموده و زمین گاورو می‌شود، در این قطعات مبادرت به کشت دیم می‌نمایند. همچنین در بخش انتهایی این قطعات، به خصوص در حاشیه روستاها و سکونت‌گاه‌ها گودال‌هایی با عمق 4-3 متر و شعاع 15-110 متر حفر می‌کنند که در اصطلاح محلی هوتک نامیده می‌شود. هوتک‌ها آب حاصل از رواناب و بارندگی را جمع آوری نموده و در فاصله بین دو بارندگی یا رواناب در گذشته برای شرب دام و شستشو استفاد می‌کردند. اما بعد از انقلاب اسلامی با فعالیت‌های جهاد سازندگی در دیگر نقاط بلوچستان جنوبی آب شرب مورد نیاز روستاهای این منطقه از طریق حفر چاه‌های عمیق و انتقال آب به روستاهای این منطقه فراهم شده است و هوتک‌ها نقش چندانی در تأمین آب شرب دام و بهداشت اهالی منطقه ندارند.

 

آب رواناب پخش شده در سطح خوشاب‌ها یا دگارها ضمن ذخیره آب و تأمین رطوبت خاک، از خسارت و زیان‌های عمده رواناب‌ها، مانند فرسایش و از بین بردن اراضی زراعی است جلوگیری می‌نماید و به دلیل رسوب گذاری و ایجاد قشر جدیدی از خاک موجب افزایش حاصلخیزی خاک این اراضی نیز شده است. معمولاً همه ساله در اوایل فصل پاییز و قبل از طغیان سیل، بندهای خاکی و خاکریزهای اطراف قطعات که احتمالاً در اثر طغیان‌های سیل سال گذشته تخریب شده یا از بین رفته‌اند، با استفاده از تیغه‌های جلوی تراکتور یا بلدوزر و لودر مرمت و بازسازی می‌شوند.
 

همچنین مخازن تامین آب شرب دام یا انسان یا هوتک‌ها را لایروبی و گودبرداری می‌نمایند. عامل تعیین کننده سطح کشت و نوع محصولات منطقه، زمان وقوع رواناب و میزان آن در سال‌های مختلف است. چنانچه وقوع رواناب در اواخر پاییز رخ دهد و مصارف با کشت غلات ( از اواخر آبان تا اواسط دی ماه) باشد قسمتی از این اراضی به کشت گندم و جو اختصاص می‌یابد و اگر بارندگی و وقوع سیل در بهمن و اسفند یعنی پس از انقضای کشت گندم باشد، ذرت خوشه‌ای و یا حبوبات کاشته می‌شوند.

 

اگر در اثر بارندگی‌های تابستانه رواناب جاری شود، از جریان‌های روانابی در خوشاب جهت کشت ذرت خوشه‌ای استفاده می‌شود. چنانچه میزان بارندگی و طغیان سیل محدود باشد گسترش کشت دیم به روش خوشابی مخصوصاً در سرشاخه و اراضی ابتدای دشت انجام می‌شود و اراضی انتهای دشت به دلیل عدم گسترش رواناب در آن سال کشت نمی‌شوند و یا در سطح بسیار کوچکی کشت خواهد شد.




شیوه‌های متداول آبیاری و توسعه آبیاری‌های جدید

روش آبیاری در مناطق مختلف حوضه بلوچستان جنوبی با توجه به نوع محصولات زراعی و باغی،فرهنگ و دانش کشاورزان و سطح تکنولوژی، وضعیت منابع ارضی و توپوگرافی آن‌ها و حتی نوع منبع آب و نحوه انتقال آن اندکی تفاوت با هم دارند. به طور کلی شیوه‌های آبیاری ثقلی و سنتی روش مرسوم در منطقه هستند و علیرغم محدودیت منابع آب و شرایط اقلیمی خشک کاربرد آب به روش‌های متداول نشده و عموماً انتقال توزیع و مصرف آب به صورت سنتی انجام می‌شود. روش آبیاری گندم و جو عمدتاً به صورت نواری است ولی در محدوده‌های تحت کشت طرح‌های افزایش عملکرد گندم آبیاری به صورت فارو و نشتی انجام می‌شود. محصولات جالیزی نظیر هندوانه، خیار و حتی گوجه فرنگی و بادمجان به صورت جوی و پشته آبیاری می‌شوند. طول جوی پشته با حدود 50-100 متر و فاصله دو جوی پشته حدود 3-2/5 متر می‌باشد. فاصله جوی پشته‌ها در خیار، گوجه فرنگی و بادمجان کمتر است و در مواردی بادمجان را به صورت کرتی آبیاری می‌کنند. سبزیجات را غالباً به صورت کرتی آبیاری می‌نمایند.

حبوباتی نظیر باقلا که عمدتاً در مناطق گرم کاشته می‌شوند به صورت کرتی آبیاری می‌شود و ابعاد کرت‌ها حدود 150-100 مترمربع است. پیاز و سیب زمینی را به صورت خطی و نشتی کشت و آبیاری می‌کنند. البته در اراضی با قطعات کوچک روش آبیاری به صورت کرتی نیز متداول است.

 

یونجه در مواردی که در زیر اشکوب نخیلات و یا با سایر باغات کاشته می‌شود، به صورت کرتی و در قطعات بزرگ به صورت نواری آبیاری می‌شوند. در حوضه آبریز بلوچستان جنوبی به خصوص در نواحی کوهستانی به علت محدودیت منابع اراضی و خاک بهینه از منابع آب با توجه به تجارب کشاورزان منطقه کاشت و آبیاری نخیلات به صورت توأم با سایر محصولات زراعی و یا باغی به روش آبیاری کرتی انجام می‌شود. بدین ترتیبب که در حاشیه کرت‌هایی به ابعاد 150-100 مترمربع نخیلات با فاصله 6-5 متر روی خطوط کاشته شده و داخل کرت‌ها اقدام به کاشت محصولات زراعی به خصوص برنج در فصل تابستان و شبدر برسیم در ماه‌های پاییز و زمستان می‌کنند. در مواردی داخل کرت‌ها به کاشت باقلا و یا سایر محصولات زراعی و سبزیجات اختصاص پیدا می‌کند تا زمانی‌که  زراعی آبیاری می‌شوند.

نخیلات حاشیه کرت‌ها از رطوبت حاصل از آبیاری محصولات زراعی استفاده می‌کند و زمانی که محصولات برداشت شوند نخیلات به صورت مستقل آبیاری می‌گردند. این شیوه کاشت و آبیاری موجب بالا رفتن تراکم کشت و کاهش مصرف آب محصولات زراعی و باغی به خصوص نخیلات می‌شود. به عبارت دیگر بخشی از رطوبت خارج از فعالیت عمق ریشه محصولات زراعی عموماً صرف تأمین آب باغات نخل گردیده و از منابع آب استفاده بیشتری به عمل می‌آید. باغات نخل و مرکبات در این مناطق گاهی توأم با هم کاشته می‌شوند و در این حالت درختان مرکبات در وسط نوارها و کرت‌ها و درختان نخل در حاشیه کاشته شده است و این دومحصول به صورت کرتی یا نواری توأم آبیاری می‌شوند.

در انتخاب سیستم‌های مختلف آبیاری تحت فشار عوامل مختلفی از قبیل شرایط آب و هوایی، خاک، آب، موضوع‌های اجتماعی، نوع مالکیت‌ها، شکل و اندازه مزارع، نیروی کارگری مورد نیاز دخیل است و آبیاری بارانی برای بیشتر گیاهان و همه خاک‌های قابل آبیاری مناسب است، زیرا تنوع تجهیزات آبیاری بارانی در بازار و کنترل مؤثر آن در پخش آب موجب شده است که این سیستم در بیشتر پستی و بلندی‌ها مفید واقع شود اما در این میان با محدودیت‌هایی نیز رو به رو است که وجود باد شدید در منطقه یا گرمای زیاد به ویژه در جنوب کشور به همراه کیفیت آب آبیاری را که میزان کلر و سدیم محلول در آن بالاست می‌توان از این دسته برشمرد.

 

سیستان و بلوچستان با 6/5 درصد سطح پوشش آبیاری تحت فشار به سطح اراضی آبی نسبت به 7/15 درصد متوسط کشوری در رده 28 قرار دارد. لازم به توضیح است که از سطوح مورد اشاره حدود 90 درصد سیستم‌های بارانی شامل انواع کلاسیک ثابت و متحرک بوده و آبیاری موضعی برای مرکبات به صورت قطره‌ای  است.

تنگناها و مشکلات کشاورزی آبی

حوضه آبریز بلوچستان جنوبی شامل دو بخش کوهستانی و مناطق دشتی است و عموماً در جنوب استان سیستان و بلوچستان قرار دارد. این حوضه از نظر اقلیمی جزء مناطق گرم به شمار می‌آید و مستعد برای کاشت و توسعه محصولات گرمسیری است. محصولات باغی نظیر انبه، موز و چیکو، خربزه درختی، کنار، نارگیل، گواوا و تمبرهندی مستعد این منطقه بوده و در برنامه توسعه علاوه بر سطوح کشت موجود ضرورتاً مورد توجه قرار خواهند گرفت. مهم‌ترین تنگناها و مشکلات این حوضه با توجه به گزارش‌های منابع پایه نظیر اقلیم و هواشناسی، منابع اراضی و خاک، آب سطحی و زیرزمینی به اختصار به شرح زیر مورد اشاره و بررسی قرار می‌گیرد. به علت کوهستانی بودن بخش شمالی این حوضه و در مناطقی مانند سرباز-راسک، ایرافشان، قصرقند، نیکشهر، بنت و فنوج از نظر کشاورزی و منابع خاک با محدودیت مواجه بوده و در شرایط کنونی کشاورزی زراعی و باغی منحصر اراضی در تراس‌ها و آبرفت‌های حاشیه رودخانه‌ها انجام می‌شود.

اراضی مسطح و وسیعی در بخش جنوبی و در مناطقی مانند باهوکلات، پیشین، پیرسهراب، چابهار-کنارک، کهیر، بندینی، رایچ و زرآباد وجود دارد که به دلیل محدودیت آب منحصراً در سطوح کوچکی به صورت فعالیت‌های زراعی و باغی صورت می‌گیرد.

در سال‌های پرباران در  سایر این اراضی با استفاده از رواناب‌های سطحی رودخانه‌ها کشت دیم روانابی انجام می‌شود که سطوح اینگونه فعالیت‌های زراعی دیم با توجه به میزان نزولات جوی سالیانه و جریانات سطحی متفاوت است. آبخوان‌های وسیع و گسترده از نظر منابع آب زیرزمینی در محدوده‌های مطالعاتی این حوضه وجود ندارد و آبخوان‌ها بیشتر در حواشی دشت و در نقاط ورودی جریان‌های سطحی به دشت قرار داشته که در این نواحی استفاده از چاه‌های عمیق و نیمه عمیق از این منابع آب زیرزمینی محدود بهره برداری می‌شود. به موجب ویژگی‌های زمین شناسی خاص از جمله رسوبات دانه ریز و با نفوذپذیر کم و ضریب ذخیره بسیار اندک منابع آب، در این دشت‌ها سفره‌های آب زیرزمینی گسترده وجود ندارد.

در سال‌های پرباران در  سایر این اراضی با استفاده از رواناب‌های سطحی رودخانه‌ها کشت دیم روانابی انجام می‌شود که سطوح اینگونه فعالیت‌های زراعی دیم با توجه به میزان نزولات جوی سالیانه و جریانات سطحی متفاوت است. آبخوان‌های وسیع و گسترده از نظر منابع آب زیرزمینی در محدوده‌های مطالعاتی این حوضه وجود ندارد و آبخوان‌ها بیشتر در حواشی دشت و در نقاط ورودی جریان‌های سطحی به دشت قرار داشته که در این نواحی استفاده از چاه‌های عمیق و نیمه عمیق از این منابع آب زیرزمینی محدود بهره برداری می‌شود. به موجب ویژگی‌های زمین شناسی خاص از جمله رسوبات دانه ریز و با نفوذپذیر کم و ضریب ذخیره بسیار اندک منابع آب، در این دشت‌ها سفره‌های آب زیرزمینی گسترده وجود ندارد.

اراضی مسطح و وسیعی در بخش جنوبی و در مناطقی مانند باهوکلات، پیشین، پیرسهراب، چابهار-کنارک، کهیر، بندینی، رایچ و زرآباد وجود دارد که به دلیل محدودیت آب منحصراً در سطوح کوچکی به صورت فعالیت‌های زراعی و باغی صورت می‌گیرد.

تأثیرات تغییر اقلیم بر نیاز آبی و آبیاری

افزایش دمای ناشی از تغییر اقلیم منجر به نتایجی شده است که تمامی اکوسیستم و فعالیت‌های بشر را تحت تأثیر قرار می‌دهد. بخش کشاورزی به دلیل ارتباط تنگاتنگ با اقلیم و شرایط آب و هوایی، یکی از آسیب‌پذیرترین ارکان جامعه بشری در مواجهه با تغییر اقلیم است، به گونه‌ای که کوچکترین تغییرات در اقلیم منطقه و جهانی تأثیرات چشمگیری برکشاورزی دارد.

 

بارش باران بسیار متغیر می‌شود که این مسئله باعث کاهش منابع آب، کوتاه شدن دوره رشد گیاه و افزایش خشکسالی می‌شود. بر این اساس بسیاری از مناطق حاصلخیز ممکن است قابلیت کشت خود را از دست بدهند و برعکس مناطق نامناسب قابلیت کشت پیدا کنند. همچنین تغییر اقلیم ممکن است با طغیان آفت‌های گیاهی موجب افزایش خسارت عملکرد محصولات کشاورزی شود. بنابراین مجموع این عوامل بخش کشاورزی را دچار مشکل می‌کند و در نتیجه امنیت غذایی منطقه‌ای و جهانی به خطر می‌افتد.

یکی از آثار تغییر اقلیم، اثر آن بر نیاز آبی گیاهان و در نتیجه نیاز آبیاری در مناطق مختلف است، که در سطح وسیع در یک منطقه، به خصوص در مناطق گرم و خشک، می‌تواند قابل توجه باشد. به گونه‌ای که وضعیت منابع آب منطقه کاملًا تحت تأثیر این پدیده قرار می‌گیرد و می‌تواند چالش بسیار بزرگی برای مدیریت تولید محصولات کشاورزی و برنامه ریزی منابع آب ایجاد کند. تأثیرات تغییر اقلیم خطر تولیدات کشاورزی در شرایط دیم را افزایش می‌دهد و ممکن است وضعیت اقتصادی کشاورزان خرده پا را متزلزل کند، حتی ممکن است انجام کشت دیم امکانپذیر نباشد. بررسی‌ها نشان داده که خسارت‌های ناشی از تغییر اقلیم برکشت‌های دیم به مراتب از کشت‌های آبی بیشتر است.

تأثیرات تغییر اقلیم بر کشت دیم را می‌توان از طریق کاهش بارش، تغییر الگوهای زمانی بارش، افزایش دما، تغییر طول دوره رشد گیاه و تغییر تاریخ مناسب کشت متوجه شد، که با توجه به وابستگی کشت دیم به تمامی این ویژگی‌های اقلیمی، تغییر اقلیم کشت دیم را به شدت تحت تأثیر قرار می‌دهد و به طور کلی کشاورزی دیم نسبت به تغییر اقلیم آسیب‌پذیر می‌شود.

بررسی فناور‌های نوین  در کشاورزی و منابع طبیعی در ایران

​​​​​در سال 2015 ، سازمان ملل برای توسعه پایدار جهان، حفاظت از کره زمین، کاهش فقر و تداوم توسعه، 17 هدف اصلی را تا سال 2030جزو اهداف راهبردی جهان تصویب کرد. در میان این اهداف، دومین هدف عبارت بود از (پایان دادن به گرسنگی، تامین امنیت غذایی و بهبود تغذیه مردم جهان با کاربرد کشاورزی پایدار). لازمه رسیدن به این هدف آرمانی، دستیابی و کاربرد فناوری‌های نوین و موثر در زمینه‌های مختلف کشاورزی در سراسر جهان است. پیش‌بینی می‌شود جمعیت 8 میلیارد نفر کنونی جهان تا سال‌های 2050 و 2100 به ترتیب به 9/7 و 11/2 میلیارد نفر افزایش یابد و میانگین طول عمر انسان تا سال 2050 به 77 سال و میانگین کالری مصرفی سرانه از 2600 به 3000 در روز افزایش یابد. بنابراین، در این وضعیت تامین امنیت غذایی همچنان چالش اصلی جهان خواهد بود. با توجه به محدود بودن زمین‌های کشاورزی و منابع آب، افزایش عملکرد محصول‌های کشاورزی در واحد سطح و کاهش ضایعات غذا و فرآورده‌های کشاورزی تاثیری بنیادی بر دستیابی به امنیت غذایی پایدار خواهد داشت.
 

 این هدف در قرن بیست و یکم با گذر از مسیر کشاورزی هوشمند محقق خواهد شد که این تحول بزرگ نوید شکوفایی و کمک به انسان‌ها در کاهش زحمت و ساده‌سازی وظیفه دشوار و بهینه‌سازی فناوری‌ها را به همراه دارد.کشاورزی هوشمند این امکان را فراهم می‌کند تا تولید افزایش یابد و کاربرد بی‌رویه نهادهای شیمیایی، انتشار گازهای گلخانه‌ای و تغییرات اقلیمی به شکلی مناسب مدیریت شوند.

شرایط اقلیمی شهرستان نیک‌شهر

 

پوشش گیاهی

آب و هوای شهرستان گرمسیری می‌باشد.

در اين نوع آب وهوا بيشترين نوع محصولات کشاورزى قابل کشت و برداشت بوده، طوري‌که نام هندوستان کوچک بر اين منطقه نهاده‌اند.

در سال 1382 درشهرستان نیک‌شهر، 986253 هکتار مرتع وجود داشته و مقدار علوفه قابل برداشت در این مراتع اندک بوده است.

مساحت جنگل‌های طبیعی شهرستان 148000 هزار هکتار

مساحت جنگل‌های مصنوعی نیز 320هکتار

محصولات کشاورزی
 

üکشت برنج در سطح ۳ هزار هکتار و برداشت دو بار در سال
900üهکتار یونجه با برداشت 18 چین در سال
üنخیلات در 6 هزار هکتار
üانبه
üبیشترین محصولات کشاورزی خرما، برنج و مرکبات




 

محصولات زراعی چاهان

•نعمـت خدادادی حفره‌های زیرزمینـی این دهستان را از سایر دهستان‌های شهرستان متمایز می‌سازد.

•دارای زمین‌های پـرآب و خاک حاصل‌خیزی که باعث حفــر چاه، قنات و شروع کشاورزی شده است.

•دارای توانمندی و پتانسیل‌های در زمینـه کشاورزی که دارای 1270 هکتار زمین می‌باشد.

• ازقطب‌های مهــم کشاورزی شهرستان محسوب می‌شود.

•محصولات باغی و زراعی این دهسـتان  عبارتند از خـــرما، انبـه‌، پـرتقال، انـار، زیتون، هنـدوانه، گوجه، پیاز....



 

چشم اندازهای طبیعی: رودخانه کارگـاهی، جوزر، رخشـان، تواران،کوراندپ، رودخانه بنـت

ارتفاعات: کوه‌های بارچک بالا، بارچک پایین،کوه کـارگاهی می‌باشند، که حیوانات وحشی در این کوه‌ها به وفــور یافت می‌شود.






چاهان

منابع آبـی این دهستــان از طریق قنات، چشمه، سد و چاه تامین می‌شوند.

دارای سه ســد بـزرگ خاکی‌، تابکــتل، سراهنگی و تواران می‌باشند که ذخایـر آبی دهستـان را تشکیل می‌دهند.

دارای اقلیــم گـرم و خشــک می‌باشد و میانگین بارش سالانه،  50 میلـی‌متر می‌باشد.

گونه‌های گیاهی کـــهیر‌، کنـار، گــز، کلیر‌، چگــرد، داز و در فصل بهار سرسبز می‌باشد.








طرح کشاورزی منطقه 
 

شیلات
 سهم شیلات یک درصد از تولید ۱۲۵ میلیون تنی محصولات کشاورزی است، اما از لحاظ ارزشی ۱۰ درصد کل صادرات را شامل می‌شود.
 در راستای تأمین امنیت غذایی، نقش‌آفرینی شیلات برای تولید ۲.۶ میلیون تن، طی ۱۰ سال آینده دیده شده است.

-راه اندازی پایانه های تخصصی کشاورزی
-کشاورزی پیشرفته و با بهره روی بالا
-تولید محصولات برند استان (خرما و مرکبات)
-تولید محصولات خارج از فصل
-ایجاد مراکز گلخانه ای جدید
-تجهیز بنادر شیلاتی در شهرستانهای کنارك و سیریک و اتصال آن ها به زنجیره تولید محصولات تبدیلی و تکمیلی مرتبط با شیلات
-صنایع تبدیلی و تکمیلی شیلات در شهرستان های کنارك، سیریک، جاسک و چابهار