منابع - آب

در قرن بیست و یکم، کمبود آب به‌عنوان حیاتی‌ترین منبع، تهدیدی جدی برای زندگی انسان‌ها به‌ویژه در مناطق خشک جهان شده است. عوامل مهم شامل افزایش نیاز به آب، تغییر الگوی مصرف، آلودگی، تخریب منابع طبیعی و گسترش بیابان‌ها هستند. برخی کارشناسان معتقدند که جنگ‌ها و خشونت‌های آینده ناشی از کمبود آب و غذا خواهد بود و بحران آب بیشتر یک مشکل حکمرانی است تا کمبود واقعی منابع. ایران، به‌عنوان کشوری خشک و نیمه‌خشک در خاورمیانه، با بحران آب مواجه است که یکی از محدودیت‌های اصلی توسعه کشور در دهه‌های آینده محسوب می‌شود.

نقش بخش خصوصی در افزایش سرمایه و نوآوری
بخش خصوصی نقاط قوت منحصر به فردی را برای چالش‌های آب به ارمغان می‌آورد. به عنوان مثال، با ایجاد سازوکارهای جدید تأمین مالی و توسعه کاربردهای جدید برای فناوری‌ها، موقعیت خوبی برای نوآوری دارند. همکاری می‌تواند تأمین مالی، بهره‌وری عملیاتی و تخصص را افزایش دهد. گروه بانک جهانی با پیشبرد اصلاحات نظارتی، بهبود حکمرانی بخش آب و کاهش ریسک سرمایه‌گذاری از طریق کمک‌های فنی و ابزارهای مختلف تأمین مالی و کاهش ریسک، مشارکت بخش خصوصی را تشویق می‌کند.
 

بحران آب، مشکلات کمبود آب و عدم استفاده و مدیریت صحیح از منابع آب می‌باشد. جهان امروز درگیر بحران آب می‌باشند. تغییر اقلیم و خشکسالی‌ها از دلایل این بحران هستند. آّب شیرین در کره زمین تنها حدود 3 درصد کل آب‌های جهان را تشکیل می‌دهد که از این مقدار حدود 1 درصد به راحتی در دسترس است و مابقی آن به‌صورت یخ در قطب‌ها و کوه‌ها قرار دارند. 30 درصد از آب شیرین در زیر زمین قرار دارد. با توجه به افزایش جمعیت و تقاضا برای آب در آینده جهان با مشکلات جدی مواجه خواهد شد. به گزارش نهادهای بین المللی، تا سال 2030 حدود یک میلیارد نفر به‌دلیل کمبود آب مجبور به مهاجرت می‌شوند. هر ساله، حدود 50 هزار نفر در جهان به‌دلیل عدم دسترسی به آب سالم و استفاده از آب شرب آلوده جان خود را از دست می‌دهند. به گفته کارشناسان در آینده جنگ ها بر سر آب خواهد بود.
 

                                                            
در قرن بیست و یکم کمبود آب به‌عنوان با ارزش‌ترین منبع در زندگی بشر، موجب تهدید معاش بسیاری از انسان‌ها در کشورهای مختلف به ویژه در مناطق خشک جهان شده و نیاز روزافزون به آب، تغییر الگوهای مصرف، آلودگی، ازبین رفتن منابع طبیعی و توسعه بیابان‌ها بشر را به سوی بحران جهانی آب سوق داده است. به‌طوری که برخی معتقدند که جنگ‌های آینده و خشونت‌های مدنی و اجتماعی عمدتاً از کمبود منابع آب و مواد غذایی ناشی خواهد شد و حتی با توجه به چالش‌هایی که در این زمینه متوجه حکومت‌ها خواهد بود، کمیسیون توسعه پایدار سازمان ملل معتقد است: ”بحران آب در دنیا یک بحران حکمرانی است نه بحران کمیابی آب“. در سال ۱۹۹۵نایب رئیس بانک جهانی نیز اعلام داشت که «جنگهای آینده بر سر آب خواهد بود، نه نفت». شاخه‌ای از علم جغرافیای سیاسی که به مطالعة نقش آب در رفتارهای سیاسی در مقیاس‌های مختلف می‌پردازد، هیدروپلیتیک نامیده می‌شود. ایران به عنوان یکی از کشورهای خشک و نیمه خشک جهان در منطقه خاورمیانه، از جمله کشورهایی است که با بحران آب مواجه است و این مسئله یکی از اصلی‌ترین عوامل محدود کننده توسعه کشور در دهه‌های آینده به شمار می‌رود و مسائل و مشکلات بالقوه و بالفعل قابل توجهی را برای کشور به دنبال خواهد داشت.

 

 

در مرحله کنونی ضروری است با مدیریت تولید و یافتن منابع جدید آبی خطر جدی کمبود آب به‌ویژه آب شیرین را کاهش و زمینه لازم برای بهره‌وری از آب‌های سطحی و سیلاب‌های مخرب را فراهم نمود.

به‌طور کلی مکانیابی مناسب محل احداث مخازن بزرگ آب و سدها که از دیرباز از جمله مهمترین مسائل در کشور ما بوده است انتخاب دره‌های مناسب جهت اجرای پروژه سدهای مخزنی رایج در دنیا بوده است که ایران به سبب داشتن محل مخازن بزرگ آب و سدهای فراوان در اغلب نقاط کشور به‌عنوان یکی از کشورهای برتر در زمینه دانش فنی شناخت مخازن بزرگ آب و سدها به شمار می‌رود.

پهنه‌های مرتبط با منابع آبی

حدود 48 درصد مساحت کشور آبرفتی و 52 درصد سازندهای سخت
حفر حدود نیم درصد چاه‌ها در سازندهای سخت
 حدود 13000 پیزومتر (همگی در آبرفت‌ها)

در کشور ایران سهم مصرف آب در بخش کشاورزی در حدود 90%، شرب 6 الی 8 % و صنعت و معدن 2% است. در صورتی که در کشورهای توسعه یافته بخش کشاورزی 30%، شرب و بهداشت 11% و بخش صنعت 59 % است.

•عدم استفاده از روش‌های آبیاری صحیح و مصرف بیش از 90% آب برای کشاورزی و عدم کنترل کشت و کار برای محصولات با صرفه‌ی اقتصادی

منابع آب، منابعی طبیعی و بالقوه مفید از آب هستند. فعالیت‌‌های کشاورزی، صنعتی، خانگی و زیست‌محیطی از جمله مصارف آب به ‌شمار می‌آیند. تمامی موجودات زنده برای رشد و تولید مثل، نیازمند آب هستند. 97٪ آب روی زمین، آب‌شور و فقط 3 درصد آن، آب شیرین است؛ اندکی بیش از دو- سوم این مقدار، در یخچال‌های طبیعی و کلاهک‌های یخی و قطبی منجمد شده‌ است. مابقی آب شیرین، غیر منجمد است و عمدتاً تحت عنوان آب زیرزمینی یافت می‌شود و فقط بخش کوچکی از آن در روی زمین یا در هوا وجود دارد.

سرانه مصرف آب به عوامل متعددی از جمله شرایط اقلیمی، وضعیت آب و هوایی، تعرفه و قوانین بازدارنده، تجهیزات کاهنده مصرف، وضعیت بهداشتی وغیره بستگی دارد و در کشورهای مختلف دارای ارقام متفاوتی است. به طور کلی در اکثر کشورهای توسعه یافته به دلیل وجود زیرساخت ‌های مناسب، قوانین و تعرفه‌ های بالای آب، میزان سرانه مصرف آب از ایران کمتر است.

منابع آب

به‌طور کلی، منابع آب به دو دسته آب‌های سطحی و آب‌های زیرزمینی تقسیم می‌شوند.

آب‌های زیرزمینی به دو دسته، آب‌های آبرفتی و آب‌های موجود در سازندهای سخت تقسیم می‌شوند. آب‌های موجود در سازندهای سخت نیز از دو نوع هستند: آب‌های کارستی و آب‌های غیرکارستی.

آب‌های سطحی و آب‌های زیرزمینی به‌دلیل در دسترس بودن و هزینه کم بهره‌برداری، به‌عنوان منابع اصلی تامین آب مورد نیاز بشر می‌باشند. 

1- نزولات جوی (متوسط سالانه 252 میلیمتر، 411 میلیارد متر مکعب)

2- منابع آب نامتعارف:

2-1- آب‌های شور

2-2- آب‌های لب شور

2-3- آب‌های فسیلی

2-4- زهاب کشاورزی

2-5- فاضلاب شهری

2-6- پساب‌های صنعتی

2-7- آب‌های حاصل از باروری ابرها

3- آب‌های فسیلی

4- آب‌های زیرزمینی

نقشه منابع آب سطحی ایران