پروژه - ناودیس
ناودیس پتن پیس(Patanpiss)
ناودیس پتن پیس، در استان سیستان و بلوچستان، در 100 کیلومتری شمال باختر چابهار، 86 کیلومتری جنوب خاور قصرقند و حدود 42 کیلومتری جنوب باختر نیک‌شهر قرار دارد. مساحت ناودیس پتن‌پیس با عمق20 متر، 27 کیلومتر مربع می‌باشد.
براساس تصاویر ماهوارهای بخش عمده رواناب موجود در یال‌های ناودیس از طریق آبراهه‌ها و رودخانههای موازی با یال‌های جنوبی ناودیس به‌سمت دماغه خاوری ناودیس منتقل و خارج می‌شود. این آب‌ها نهایتاً به هم پیوسته و با طی مسافت بیش از 100 کیلومتر در حدود منطقه هیکتاکان به دریای عمان می‌ریزند. در طی مسیر، روستاهای مختلف از این آبهای سطحی و به‌ویژه فرورو یا زیرزمینی که از مناطق بالادست شمالی مثل ناودیس پتن‌پیس تغذیه می‌شوند، بهره می‌گیرند. درواقع، بخش زیادی از آبهای جوی وارد لایه‌های نفوذپذیر تاقدیس و ناودیس‌های بالادست شده و به مرور سفره‌های آب زیرزمینی مناطق پایین‌دست به‌سمت دریای عمان را تغذیه می‌کنند. با این حال، کنترل رواناب‌‌های گسترده که در منطقه معمول است، می‌تواند موجب تغذیه بیشتر این مخازن زیرزمینی شود.
شرایط توپوگرافی ناودیس پتن‌پیس از لحاظ ساختاری جهت استحصال آب باران مناسب می‌باشند. از جمله مزایای این مخزن می‌توان به پایین‌تر بودن تراز کف مخزن نسبت به رودخانههای مجاور آن می‌باشد. به‌طوریکه ارتفاع کف رودخانه مجاور 238 متر از تراز آب دریا است در صورتی که ارتفاع کف مخزن 190 متر از تراز آب دریا می‌باشد که این خود بزرگترین مزایای آن است و می‌توان آب را به صورت ثقلی وارد مخزن کرد و هزنیه انتقال آب در این منطقه را بسیار کاهش داد. برای ذخیره سازی این حجم از آب در مخزن که در ارتفاع 220 متری از تراز آب دریا قرار دارد باید بندی را به طول 250 متر و ارتفاع حداقل 20متر احداث گردد.
ناودیس پتن‌پیس از لحاظ چینه‌شناسی از بیرون به سمت داخل دارای سه واحد سنگی عمده است:
واحد اول: مارنی سفید-زیتونی با میان لایه‌های نازک ماسه‌سنگی، واحد دوم: واحد ماسه‌سنگی قهوه‌ای با میان لایه‌های مارن ماسه‌ای و واحد سوم: واحد مارنی بالایی با میان لایه‌های ماسه‌سنگی نازک گسل خاص و قابل توجهی در داخل ناودیس مشاهده نمی‌شود و برجستگی برخی واحدهای مارنی به‌خاطر فرسایش رودخانه‌ای است. هرچند که بررسی ساختاری ناودیس نیاز به بررسی‌های بیشتر و دقیق‌تر از قبل دارد.
راهیابی به داخل ناودیس از طریق یک آبراهه انجام گرفت که قبلاً تحت عنوان ترانشه دوم معرفی شده است. این مسیر برای ایجاد ترانشه و راه یا کانال به داخل ناودیس بسیار خوب بوده و حفر آن هزینه چندان زیادی ندارد زیرا تنها بخش ابتدایی و پایانی مسیر که هر کدام حدود 50 متر است (ابتدا و پایان واحد 2) نیاز به برداشت سنگ و خاک بیشتر توسط بیل مکانیکی دارد. بنابراین حجم و هزینه خاک‌برداری زیاد نخواهد بود. با توجه به حالت تناوب ماسه‌سنگ با مارن ماسه‌ای و وجود شکستگی‌های زیاد در این واحد سنگی انجام عملیات آتش‌باری ضروری به‌نظر نمی‌رسد.
تصاویری از ساختگاه سد در یال پایین دستی ناودیس پتن پیس در محل محور منتخب(تکیه گاه چپ)
از ساختگاه سد در یال پایین دستی ناودیس پتن پیس در محل محور منتخب (تکیه گاه راست و
بستر رودخانه)
تصویر واقعی از ناودیس پتن پیس
مزایای ذخیره‌سازی آب در مخازن طبیعی
- سختی آب در ناودیس (مخزن)400 تا 600 می‌باشد
- تامین آب شرب منطقه
- عدم نیاز به ساخت، نگهداری تاسیساتی نظیر آب‌شیرین‌کن و ایستگاه‌های پمپاژ
- عدم استفاده از سوخت‌های فسیلی جهت پمپاژ آب
- عدم نیاز به اشغال اراضی منطقه
- توسعه کشاورزی و صنعت در منطقه به دلیل تامین آب مورد نیاز
- توسعه اشتغال، افزایش درآمد، کاهش فقر و افزایش رفاه عمومی
- کاهش مهاجرت به شهرها
- عدم مشکلات مربوط به پسماندها
-عدم تغییرات در تنوع زیستی منطقه
- حفظ زیست بوم طبیعی
- جلوگیری از شور شدن آب و خاک
- عدم انتقال آلودگی های بین حوضه ای
- حفظ الگوی کاربری اراضی
- حفظ حقابه های محیط زیست
-2039 میلیارد تومان خسارات در سال 1398، 1054 میلیارد تومان در سال‌های 99 و 1400
و همچنین 3511 میلیارد تومان در سال 1401 (مجموع 6604 میلیارد تومان خسارت طی 4 سال)؛
- توسعه منطقه در بخش‌های کشاورزی، دامداری و شیلات با استفاده از آب ذخیره شده.
-مطالعه توان اکوسیستمی منطقه و شناسایی نوع زراعت مناسب در منطقه؛
-ارزیابی توان آبدهی سیستم ذخیره با توجه به ترسالی ها و خشکسالی ها؛
-برنامه ریزی توسعه کشاورزی بر اساس برآوردهای آبدهی سیستم؛
-تدوین برنامه مشارکت مردم با عنایت به حقابهها و مالکیتهای موجود؛
-تدوین طرح توسعه کشاورزی بر اساس آب تولیدی مازاد؛
-برنامه ریزی لازم به منظور توسعه صنعت فرآوری و تولید محصولات جانبی؛
-تامین پایدار آب برای این مناطق باعث حفظ جمعیت ساکن شده و مانع مهاجرت مردم از این مناطق خواهد شد.
-مسائل امنیتی حاکم بر مرزهای خاوری، حفظ ثبات و امنیت در این مناطق اهمیت بسیاری دارد..JPG)
جانمایی محورهای پیشنهادی به منظور احداث سد در یال پایین دستی ناودیس پتن پیس و بر روی نقشه کوچک مقیاس
تصاویری از ساختگاه سد در یال پایین دستی ناودیس پتن پیس در محل محور منتخب(تکیه گاه چپ)
از ساختگاه سد در یال پایین دستی ناودیس پتن پیس در محل محور منتخب (تکیه گاه راست و
بستر رودخانه)
تصویر واقعی از ناودیس پتن پیس
- سختی آب در ناودیس (مخزن)400 تا 600 می‌باشد
- عدم نیاز به ساخت، نگهداری تاسیساتی نظیر آب‌شیرین‌کن و ایستگاه‌های پمپاژ
- عدم استفاده از سوخت‌های فسیلی جهت پمپاژ آب
- عدم نیاز به اشغال اراضی منطقه
- توسعه کشاورزی و صنعت در منطقه به دلیل تامین آب مورد نیاز
- توسعه اشتغال، افزایش درآمد، کاهش فقر و افزایش رفاه عمومی
- کاهش مهاجرت به شهرها
- عدم مشکلات مربوط به پسماندها
-عدم تغییرات در تنوع زیستی منطقه
- حفظ زیست بوم طبیعی
- جلوگیری از شور شدن آب و خاک
- عدم انتقال آلودگی های بین حوضه ای
- حفظ الگوی کاربری اراضی
- حفظ حقابه های محیط زیست
نتایج طرح
-کاهش خسارات ناشی از رواناب به صورت میانگین 2000 میلیارد تومان سالانه-2039 میلیارد تومان خسارات در سال 1398، 1054 میلیارد تومان در سال‌های 99 و 1400
و همچنین 3511 میلیارد تومان در سال 1401 (مجموع 6604 میلیارد تومان خسارت طی 4 سال)؛
- توسعه منطقه در بخش‌های کشاورزی، دامداری و شیلات با استفاده از آب ذخیره شده.
-مطالعه توان اکوسیستمی منطقه و شناسایی نوع زراعت مناسب در منطقه؛
-ارزیابی توان آبدهی سیستم ذخیره با توجه به ترسالی ها و خشکسالی ها؛
-برنامه ریزی توسعه کشاورزی بر اساس برآوردهای آبدهی سیستم؛
-تدوین برنامه مشارکت مردم با عنایت به حقابهها و مالکیتهای موجود؛
-تدوین طرح توسعه کشاورزی بر اساس آب تولیدی مازاد؛
-برنامه ریزی لازم به منظور توسعه صنعت فرآوری و تولید محصولات جانبی؛
-تامین پایدار آب برای این مناطق باعث حفظ جمعیت ساکن شده و مانع مهاجرت مردم از این مناطق خواهد شد.
-مسائل امنیتی حاکم بر مرزهای خاوری، حفظ ثبات و امنیت در این مناطق اهمیت بسیاری دارد.