جنوب شرق ایران در جنوبی ترین بخش بلوچستان ایران منطقه ای به نام مکران است که از سواحل عمان تا فروافتادگی جازموریان دنباله دارد و شامل کوههای شرقی-غربی است که توسط گسل میناب از زون زاگرس جدا می شود.

مساحت کل: 7689528 هکتار

مساحت محدوده طرح: 3452466 هکتار

مساحت محدوده بالفصل: 4237062 هکتار

سهم منطقه از کشور: 4/61 درصد

زمین‌شناسی سیستان و بلوچستان

سیستان و بلوچستان در جنوب خاوری ایران یکی از مهم‌ترین بخش‌های نئوتتیس به‌حساب می‌آید که مراحل تکوین از پوسته اقیانوسی تا قارهای را گذرانده است. بر اساس ویژگی‌های زمین‌شناسی و متالوژنی این منطقه می‌تواند به
کمربندهای مکران، بلوک‌های لوت و هیرمند و زون گسله برشی ایرانشهر- بیرجند تقسیم شود. افیولیت‌های مکران و آمیزه‌های رنگین آن را به‌عنوان فرآیند فرورانش پوسته اقیانوسی نئوتتیس می‌توان به‌حساب آورد.

سیستان و بلوچستان بخش‌هایی از ایران مرکزی (بلوک لوت)، زون زابل، زون فلیش سیستان و زون مکران را شامل می‌شود و پهنه‌های بزمان، سیستان و مکران را در برمی‌گیرد.

گسترده‌ای از سنگ‌های آذرین، رسوبی و دگرگونی با منشأهای مختلف وجود دارد. این سنگها نوارهای افیولیتی، نوارهای گرانیتوئیدی، نوارهای آتشفشانی و توالی‌های گسترده رسوبی دگرگونی از جمله فلیش‌های ائوسن را شامل می‌شود. محدوده استان سیستان و بلوچستان سه زون زمین‌شناسی - ساختاری زیر را در برمی گیرد.

1- زون فلیشی یا زون نهبندان- خاش

2- بلوک لوت

3- زون مکران و گودال جازموریان


در محدوده سیستان و بلوچستان با توجه به قرار گرفتن دو پهنه رسوبی - ساختاری اصلی حوضه فلیش شرق ایران و پهنه مکران سنگ‌های قدیمی‌تر از کرتاسه در این استان کم‌تر به‌چشم می‌خورد و قدیمی‌ترین واحدهای چینه‌ای این استان را می‌توان افیولیت‌هایی که در امتداد گسل‌های اصلی استان رخنمون دارند، دانست. بیشتر مساحت استان را واحدهای رسوبی قدیم و رسوبات سخت نشده کواترنری می‌پوشانند، و پس از آن واحدهای افیولیتی و آذرین مقام بعدی را دارند. در این استان واحدهای دگرگون بسیار کم رخنمون دارند.
 

تکتونیک

با توجه بر مورفولوژی سیستان و بلوچستان ارتفاعات و فرورفتگی‌های آن از سه روند عمومی پیروی می‌کنند:

الف- روندهای شمالی - جنوبی بیشتر در نواحی شمالی استان دیده می‌شوند.

ب- روندهای شمال‌غرب - جنوب‌شرق در بخش‌های جنوبی سیستان، در حد واسط سراوان و ایرانشهر تا محدوده خاش.

ج- روندهای تقریبی شرقی - غربی که روند غالب ارتفاعات مکران داخلی و خارجی در جنوب گودال جازموریان و جنوب رودخانه ماشکیل تا سواحل دریای عمان می‌باشد.

دو گودال جازموریان و مشکل واقع بین کمان آتشفشانی و گوه به‌عنوان حوضه‌های پیش کمانی شناخته شده‌اند.
افیولیت‌های فلسی (آمیزه‌های رنگین) گودال جازموریان را از گوه فزاینده مکران جدا کرده است.
داده‌های زمین‌لرزه و سایزمیک (بخش دریایی) بیانگر فرورانش سنگ کره اقیانوسی با شیبی کم‌تر از 3 درجه به‌سمت شمال می‌باشد.
عمق این صفحه در زیر گودال جازموریان به 30 کیلومتر می‌رسد.
داده‌های سایزمیک ضخامتی حدود 3 کیلومتر از رسوبات را در پیشانی گوه نشان می‌دهند که به‌سمت شمال بر اثر کوتاه شدگی باعث تشکیل یک گوه باریک (کم شیب) با رشدی به‌سمت دریا شده است.
انباشتگی در پیشانی و به زیر راندگی متداوم رسوبات در طول یک سطح جدایشی با شیبی به‌سمت شمال رخ می‌دهد.
گوه کنونی مکران از میوسن آغازین- میانی توسعه یافته است.
مکران شامل چهار ایالت چینه‌ای – تکتونیکی است که توسط راندگی‌های اصلی از هم جدا شده (از شمال به جنوب: مکران شمالی- داخلی- بیرونی- ساحلی).
مکران شمالی: شامل افیولیت‌ها و رسوبات روی آن به‌طور عمده با سن کرتاسه پایانی تا ائوسن است. این ایالت توسط راندگی بشاگرد از مکران داخلی تفکیک شده است.
مکران داخلی: به‌طور عمده شامل توربیدایت‌های ائوسن تا الیگوسن بالایی و به‌طور جزئی رسوبات کم عمق دریایی میوسن زیرین تا میانی است. این ایالت بین راندگی‌های بشاگرد در شمال و قصرقند در جنوب است.
مکران خارجی: بین دو گسل قصرقند در شمال و چاه‌خان در جنوب واقع بوده و بیشتر شامل رسوبات کم عمق دریایی میوسن زیرین تا میانی است. رخنمونی از توربیدایت‌های قدیمی‌تر وجود نداشته و سبک چین‌خوردگی شبیه به رسوبات میوسن در ایالت ساختاری مکران داخلی است.

مکران ساحلی: در جنوب راندگی چاه‌خان بوده و تا ساحل دریا کشیده شده است. رسوبات کم عمق دریایی میوسن بالایی بیشترین رخنمون را داشته و از نظر ساختاری شامل چین‌خوردگی‌های بسیار ملایم بدون رخداد گسل‌های معکوس بوده و به جای آن گسل‌های عادی در این منطقه رخنمون دارند.

موقعیت کمان ماگمایی مکران- چگای (محدوده های سبزرنگ)، آتشفشان‌های تفتان و بزمان و کوه سلطان (جنوب غربی پاکستان) را نشان میدهد

زمین ریخت‌شناسی گستره مورد مطالعه

جنس سازندهای موجود در این گستره عموما از شیل، مارن، ماسه‌سنگ و کنگلومرا می‌باشد.
به‌علت فرسایش‌پذیری بیشتر شیل و مارن نسبت به کنگلومرا و ماسه‌سنگ، در نتیجه مناطق دارای شیل و مارن بیشتر توپوگرافی کم ارتفاع‌تر و ریختار تپه ماهوری و کم‌شیب دارند.
رشته کوه‌های موجود در منطقه نیز در نتیجه وجود این اختلاف در جنس سازندها ایجاد شده‌اند.
در بخش‌هایی که فلیش بلوک دئار برونزد دارد، به‌دلیل اختلاف جنس میان بلوک‌ها (سنگ‌های آذرین و رسوبی سخت و شیل و مارن دربرگیرنده) و اختلاف در میزان فرسایش آن‌ها، بلوک‌ها به‌شکل مخروط‌های برجسته در زمین‌های پست و تپه ماهوری قرار گرفته‌اند.

• شکل ویژه آبراهه‌ها بر روی واحدهای بیشتر مارنی منطقه ریخت (Bad Land) را ایجاد کرده است.

• در اثر فرسایش باد و باران در زمین های نرم مارنی که از کنگلومرای نسبتا سخت پوشیده شده، اشکالی از دودکش جن به وجود آمده است.

• در این واحد کنگلومرایی که ذرات غبار و سیلت میان قلوه ها توسط باد فرسوده شده و تنها قلوه های درشت بر جای مانده پدیده زمین ریخت قابل دیدن است.

• از آنجا که لیتولوژی و فرسایش شدید در ریختار منطقه دخالت دارد، در نتیجه معمولاٌ در این گستره ناودیس‌ها نقاط برجسته و بلند و تاقدیس‌ها نسبت به زمین های اطراف نقاط فرورفته و پست را به وجود می‌آورند.

• مسیر رودخانه‌های اصلی و بسیاری از شاخه‌های فرعی آن توسط ساختارهای چین خورده، گسل ها، لایه‌بندی و نیز ترکیب سنگ‌های سازنده آن کنترل می‌شود

• چینه شناسی عمومی گستره مورد مطالعه

• واحد درپهن با سن میوسن بالایی که تنها در جنوب راندگی چاه‌خان در مکران ساحلی رخنمون دارد.

• این واحد دارای دو زیر گروه مارنی و ماسه‌سنگی است:

• زیر گروه مارنی مشتمل بر مارن‌های خاکستری روشن با میان لایه‌های ماسه‌سنگی کربناتی تا ضخیم لایه معمولاٌ متوسط تا درشت دانه است، که دانه‌های ماسه‌سنگی آن بسیار گرد شده و معمولاٌ لیت آرنایت‌های فلدسپاتیکی است.

• زیر گروه ماسه‌سنگی شامل ماسه‌سنگ‌های ضخیم تا توده‌ای با میان لایه‌های نازک تا ضخیم لایه است.

• ماسه‌سنگ‌ها به رنگ خاکستری تا خاکستری روشن هستند.

• از بارزترین خصوصیات این ماسه‌سنگ‌ها کانالی شدن آن‌هاست.

• به‌دلیل مقاومت بالای بخش ماسه‌سنگی، این واحد در برابر فرسایش نسبت به بخش مارنی، اختلاف توپوگرافی کاملاٌ مشخصی وجود دارد.

• ضخامت کلی در حدود 1200 متر برای بخش ماسه‌سنگی و حدود 1300-1500 متر برای بخش مارنی برآورد شده است. که این تغییر ضخامت بیانگر وجود ساختارهای رشدی در این واحد و در نتیجه رسوبگذاری مرتبط با تکتونیک می باشد.

                                     

 نمایی کلی از واحد مارنی با میان لایه های ماسه سنگی واحد درپهن
 

نقشه سنگ‌شناسی ساده‌شده سنگ بستر منطقه چابهار، با تأکید بر محل سنگ‌شناسی‌های غالب مارن یا ماسه‌سنگ. به جز سرده چابهار، سن پلیوسن رخنمون های تحت سلطه ماسه سنگ استنباط می شود

 

زمین ساخت و تکتونیک مکران خارجی

گسل چاه‌خان مرز مکران بیرونی و ساحلی را در قسمت خاوری مشخص می‌کند.
 آخرین راندگی در بخش خشکی به‌شمار می‌آید.
طول آن در حدود 140 کیلومتر برآورد می‌شود که بخش اعظم آن در زیر رسوبات کواترنری پنهان شده است.
بخش خاوری گسل به‌دلیل پوشش وسیع کواترنری قابل مشاهده نیست.
بخش باختری به‌دلیل عملکرد گسل‌های راستالغز جابه‌جا شده و به جنوب منتقل شده است.
محل تقریبی گسل چاه‌خان که در جنوب آن رسوبات میوسن بالایی با ارتفاع زیاد قرار دارد.(b, b'): نمایی از زون گسلی چاه‌خان  رخنمون یافته در داخل واحد الیستوسترومی تورتونین. استریونت اندازه‌گیری‌های انجام شده از زون گسلی. بردارها نشانگر حرکت فرادیواره است.
رسوبات دوره کواترنری در منطقه دارای خاستگاه‌های گوناگون‌ هستند و از نهشته‌های کوهپایه‌ای، آبرفتی، رودخانه‌ای، روانابی و بادی تشکیل شده‌اند.
این رسوبات افقی بوده و به‌طور دگرشیب بر روی واحدهای قدیمی‌تر جای گرفته‌اند.
به‌طور عمده شامل نهشته‌های بادزن آبرفتی قدیمی به‌همراه سیلت و رس و آبرفت جوان بستر کنونی رودخانه‌ها است.
همچنین به‌صورت ماسه و شن یا کنگلومرای سست در سراسر مکران پراکنده هستند.
بیشترین توسعه آن‌ها در دشت‌های بین کوهستانی است.
جنس قطعات نیز به‌شدت تحت تاثیر سنگ‌شناسی ارتفاعات اطراف می‌باشد.
این رسوبات در ترازهای مختلف قرار گرفته و حتی تا 10 تراز برای برخی از حوضه‌های آبریز نیز مشاهده می‌شود.
وجود ترازهای مختلف در این منطقه نشان از تاثیر تکتونیک فعال در محدوده مورد مطالعه دارد.

​​​​

 گسل چاه خان

نقشه تصحیح شده کانون سطحی زمین لرزه‌ها

زلزله خیزی منطقه مکران

در اغلب مناطق کره زمین که پدیده فرورانش رخ می دهد، توان لرزه خيزي بسیار بالا است. این در حالي است كه در مکران، به عنوان یک پهنه فرورانش فعال، لرزه خيزي نسبتا کمی ثبت شده است. یکی از دلایل لرزه خیزی نسبتا کم آن نسبت به سایر مناطق فرورانش جهان می تواند شیب کم پهنه فرورانش باشد.

بلوک دیاگرام ساده که نشان می دهد چگونه لیتوسفر اقیانوسی خلیج عمان به آرامی در زیر مکران ساحلی فرو می رود.
 

سطح مقطع دوبعدی در پهنه فرورانش مکران در طول‌های جغرافیایی آتشفشان بزمان (عناصر قرمز) و سلطان (عناصر آبی). دایره‌های کوچک، کانون‌های زلزله از خطوط متقاطع ضخیم عدم قطعیت مکان در جهت X و Z هستند. ستاره زرد مرکز بازنگری شده برای زلزله 2013 خاش از میانگین جهانی عمق صفحه زیر قوس آتشفشانی بر اساس (Wada and Wang, 2009)  است .

نقشه ژئودزی و ریز لرزه خیزی شرق ایران، افغانستان و پاکستان

مشاهدات سطحی (تکتونیک، مغناطیس و ژئودزی) نشان دهنده یک ناپیوستگی فشاری متشکل از چندین گسل است که به‌صورت مایل به حرکت صفحه همگرا برخورد می‌کنند. در حالی که مشاهدات عمیق تر (زلزله شناسی) انتقال صاف در سراسر سیستم گسلی هیچ گسل تبدیل لیتوسفری ایجاد نشده است.

این ناودیس در بخش باختری مکران واقع شده است و در این ناحیه به‌علت نبود داده‌های دستگاهی مربوط به زلزله‌های پیشین و همچنین به‌علت تراکم کم جمعیت، فاقد داده‌های مربوط به زلزله‌های تاریخی است.

ولی ساختگاه فرورانش با شیب کم مکران ممکن است آن را مستعد زلزله‌های بزرگ کند
 

نقشه گسل‌های مکران ایران و پاکستان و نواحی وابسته با توجه به توپوگرافی

گسل‌های ایران از نقشه گسل فعال ایران و گسل‌های افغانستان و پاکستان از هستند. گسل‌ها و نواحی شکستگی در اقیانوس هند و دریای عمان متعلق به هستند. پیکان‌های قهوه‌ای به سمت جنوب، فرورفتگی‌های تکتونیکی میکروصفحه‌های قاره‌ای بلوک‌های لوت و هیرمند (اوراسیا) را در صفحه عربی نشان می‌دهند. بردارهای آبی شمال نیز مقادیر نسبی تغییر شکل داخلی بلوک‌های زاگرس، لوت و هیرمند را نشان می‌دهند. شرقی‌ترین بردار آبی، فرورفتگی‌های تکتونیکی صفحه هند به اوراسیا را نشان می‌دهد
 

نیمرخ‌های تهیه شده توسط محققین مختلف به‌همراه روش مطالعه در پیرامون پهنه فرورانش مکران.

با توجه به نقش قطعه‌بندی در کنترل دگر شکلی در مناطق فرورانش، تعیین قطعات اصلی یک پهنه فرورانش براساس گسل‌های انتقالی برای شناخت هر چه بیشتر خطرات احتمالی زمین‌لرزه و سونامی ناشی از آن ضروری است.

نقشه ساختاری گسل مکران و گسل‌های تاثیرگذار بر روی هندسه آن.      

گسل مکران در بخش شرقی به پیوستگاه سه گانه و در بخش غربی به حاشیه تراگذر میناب (ZMPF) ختم می‌شود.
 

آثار سطحی گسل‌های موجود در بخش شرقی دریای عمان

بررسی‌های  نشان می‌دهد گسل مکران از 6 قطعه اصلی با آرایش پلکانی تشکیل شده است. در مطالعات لرزه‌نگاری بازتابی مختلفی که بر روی فرادیواره این شش قطعه صورت پذیرفته است، چین‌خوردگی‌ها و راندگی‌هایی موازی با گسل مکران در داخل دریا دیده می‌شوند.
بر روی تصاویر توپوگرافی کف دریا نیز گسل سونه و گسل های انتقالی دیگری که گسل مکران را قطع کرده‌اند، قابل ردیابی‌اند. به‌طوری که ادامه آن‌ها در خشکی نیز قابل مشاهده می‌باشد. در امتداد این خطواره‌های گسلی، جابه‌جایی‌های منشورهای برافزایشی دیده می‌شود.

                           

گسل‌ها به‌همراه تعدادی از سازوکار زمین لرزه‌های روی داده در منطقه

منطقه فرورانش مکران کنترل عمده‌ای بر خطر لرزه‌ای منطقه دارد. به گونه‌ای که قسمت شرقی این پهنه در دوران تاریخی اخیر فعال بوده است، قسمت غربی آن فعال نبوده است. از ديدگاه لرزه زمين ساختي، فعاليت‌هاي لرزه‌اي زيادي نظير بسياري از گوه‌هاي فزاينده دنيا در منطقه مكران انتظار مي‌رود؛ ولي اين منطقه كه بين مجموعه گسل‌هاي تراگذر زندان - ميناب و اورنچ واقع شده، فعاليت لرزه‌اي كمي از خود نشان مي‌دهد.
 

         نقشه لرزه خیزی منطقه مکران                                                                                           نقشه لرزه زمین ساختی منطقه مورد بررسی 

براساس مطالعات انجام شده، وجود حجم قابل توجهي از رسوبات سخت نشده مي‌تواند بيانگر عدم رويداد زمين لرزه‌هايي بزرگ در گوه‌هاي فزاينده بخش غربي مكران  باشد. لرزه‌خیزی در مکران در زمان‌های مختلف مورد بررسی قرار گرفته است.

این نقشه نشان دهنده این واقعیت است که لرزه خیزی از سال 1929 تا 2018 افزایش یافته است. دو زلزله متوسط 5.2 و 5.3 در فراساحل عمان قابل توجه هستند.


 

(A) محیط تکتونیکی. (B) تصویر DEM  (SRTM) آبی تیره = 0 متر، قرمز = 700 متر ارتفاع. (C) تصویر ماهواره‌ای لندست از بخشی از مکران ساحلی در نزدیکی چابهار (جنوب جنوب ایران).

تاریخچه زلزله‌ها در مکران

لازم به ذکر است منطقه تنگه هرمز و گسل زنده میناب (غرب مکران) از نظر لرزه‌ای فعال هستند. با توجه به عدم قطعیت کانون کلان لرزه‌ای زمین‌لرزه‌های تاریخی، باید به این نکته توجه کرد که فقدان اطلاعات تاریخی تا چه اندازه بر حل یک سوال در مورد تفسیر لرزه‌ساخت زمین‌ساختی یک ناحیه لرزه‌خیز تأثیر قابل‌توجهی دارد. زمین لرزه دیگری نیز ظاهرا در سال 1497 در شمال شرقی عمان رخ داده است.

قابل توجه است که گوه برافزایشی بر روی صفحه فرورانش کننده احتمالاً تحت تغییر شکل فعال است، همان‌طور که در زلزله 7.7 مگاواتی 2013 نمونه‌ای از آن بود. پس از رویداد سپتامبر 2013، سونامی به احتمال زیاد ناشی از رانش زمین در امتداد سواحل عمان اتفاق افتاده است .
سیستم ساختاری اصلی منطقه فرورانش مکران. منطقه گسیخته از زمین‌لرزه‌های تاریخی قوی در مکران SF: گسل Sonne، تعیین یک مرز ریز صفحه کوچک، به نام میکروصفحه.
مکانیسم کانونی زلزله، mb > 4، از سال 1945 تا 2013 از  GCMT

تاریخچه 

آخرین زمین‌لرزه در منطقه مطالعاتی

 در ساعت 07:50 سه شنبه 12 اسفند ماه 1402 ، زمين‌لرزه‌اي با بزرگاي 5/6 در مقياسMN  در عمق 80 کيلومتري از سطح زمين شوسف از توابع استان سيستان و بلوچستان را لرزاند.  رومرکز اين رخداد توسط مرکز لرزه‌نگاري موسسه ژئوفيزيك دانشگاه تهران در حدود 44 کيلومتري فنوج، 67 کيلومتري گلمورتی، 67 کيلومتري بنت گزارش شده است .نزديکترين گسل‌ها تا فاصله 150 کيلومتري از رومرکز اين زمين‌لرزه عبارتند از: گسل جازموريان در فاصله 2 کيلومتري،گسلLashar  در فاصله 30 کيلومتري و گسلAnar Dar در فاصله 70 کيلومتري.

Date: 2024/03/05		Local Time: 07:50
Reference	Longitude E	Latitude N	Magnitude	Depth (Km)
USGS	59.33	27.10	5.4	35
IRSC	59.36	26.88	5.6	80
EMSC	59.41	27.05	5.4	10

 

مشخصات گزارش فوري رخداد زمين لرزه 15 اسفند ماه 1402 فنو ج – سيستان و بلوچستان بر گرفته از منابع گوناگون
 

مکانیزم های کانونی مربوط به زمین لرزه ها در این منطقه(EMSC)

نقشه لرزه زمينساخت منطقه با مقياس 1:2500000 (سازمان زمين شناسی کشور)

رسوب گذاری در مکران
منطقه مکران، واقع در جنوب شرقی ایران و جنوب غربی پاکستان، یکی از مناطق کلیدی با سطح بالای رسوب‌گذاری در کشور شناخته می‌شود.

در مقایسه با دیگر مناطق ایران، مانند حوضه‌های زاگرس و کوه‌های البرز که رسوب‌گذاری کمتری دارند، مکران با ویژگی‌های منحصربه‌فرد خود، محل مناسبی برای جمع‌آوری حجم زیادی از رسوبات است.

عوامل مختلفی همچون جریانات دریایی و طوفان‌های موسمی به جابجایی و انباشت رسوبات کمک می‌کنند و فعالیت‌های تکتونیکی دائمی در این ناحیه تأثیرات عمیقی بر فرسایش و انتقال رسوبات دارند.

منطقه مکران به واسطه ویژگی‌های جغرافیایی خود مانند موقعیت ساحلی، فعالیت‌های تکتونیکی و آب و هوای مناسب، شرایط ایده‌آل برای انباشت رسوبات فراهم می‌آورد.
 

ارتباط با رسوب‌گذاری:

موقعیت ساحلی: مناطق ساحلی به دلیل نزدیکی به دریاها و اقیانوس‌ها، محیط‌های مناسبی برای رسوب‌گذاری هستند. امواج، جریان‌های دریایی و جزر و مد می‌توانند مواد رسوبی را به سواحل آورده و انباشت کنند.

مکران یک منطقه ساحلی است که در حاشیه دریای عمان و خلیج فارس قرار دارد. این موقعیت، آن را در معرض فرایندهای دریایی و رسوب‌گذاری قرار می‌دهد.

حوضه‌های رسوبی: وجود حوضه‌های رسوبی برای انباشت رسوبات ضروری است. این حوضه‌ها می‌توانند به صورت گودال‌های اقیانوسی، دشت‌های ساحلی، دلتاها یا دریاچه‌ها باشند.

مکران بخشی از حوضه رسوبی است، که یک منطقه فرورانشی است و باعث ایجاد یک حوضه عمیق در امتداد ساحل شده است.

شیب ملایم: شیب ملایم در مناطق ساحلی و حوضه‌های رسوبی به رسوبات اجازه می‌دهد به آرامی انباشته شوند. شیب‌های تند می‌توانند باعث جابجایی سریع رسوبات و فرسایش شوند.

مکران دارای مناطق کوهستانی در فاصله از دریا و مناطق هموار و ساحلی در امتداد دریا است که تنوع توپوگرافی آن باعث انباشت رسوبات در انواع مختلف محیط‌ها شده است. شیب ملایم در بخش‌های ساحلی نیز باعث تسهیل انباشت رسوبات می‌شود.
 

در این منطقه، نوع رسوبات بسیار متنوع بوده و شامل رسوبات آواری، دریایی و گاهی آتشفشانی می‌شود. رسوبات آواری، عمدتاً از فرسایش کوه‌ها و مناطق مرتفع مجاور تأمین می‌گردند. در زمان وقوع سیلاب‌ها، حجم زیادی از مواد به دریای عمان منتقل می‌شود

رسوبات دریایی این ناحیه شامل سنگ‌های آهکی، شیل‌های غنی از فسیل‌های دریایی و مارن‌های نازک است که به دلیل وجود ترکیبات کربناته خود، دارای ارزش اقتصادی و علمی بالایی هستند.
مناطق ساحلی دریای مکران به محلی برای بررسی آثار رویدادهای طبیعی نظیر سونامی نیز تبدیل شده‌اند. شواهد رسوب‌شناسی ناشی از این رویدادها، اطلاعات ارزشمندی درباره تاریخچه این ناحیه و فرآیندهای طبیعی فراهم می‌کند و به پژوهشگران کمک می‌کند تا الگوهای رسوبی مرتبط با سونامی‌ها را شناسایی و تأثیرات آن‌ها بر زیستگاه‌های ساحلی را تجزیه و تحلیل کنند.
وجود فسیل‌های متنوع در رسوبات مکران، اطلاعات مهمی درباره تاریخچه زیست‌محیطی و تغییرات اقلیمی در دوره‌های مختلف زمین‌شناسی ارائه می‌دهد، که این خود می‌تواند در تحلیل و فهم الگوهای تغییرات زیست‌محیطی مؤثر باشد.

پدیده رسوب گذاری در مکران اثرات اکولوژیکی قابل توجهی به همراه دارد:
تغییرات در اکوسیستم‌های دریایی: 

دگرگونی در بستر دریا

 انباشت رسوب جدید می‌تواند به تغییرات در نوع و ساختار بستر دریا منجر شود، تأثیر منفی بر گونه‌های بومی و زیستگاه‌های آن‌ها داشته باشد.

کاهش کیفیت آب

رسوبات حاوی مواد مغذی و آلودگی ممکن است به کاهش کیفیت آب منجر شوند و بر زندگی جانوران دریایی تأثیر بگذارند.

تغییرات در تنوع زیستی:

رقابت بین گونه‌ها

ورود مواد و رسوبات جدید می‌تواند به رقابت بین گونه‌های مختلف آبزیان منجر شود و ممکن است برخی گونه‌های حساس به شرایط جدید توانایی زنده ماندن را از دست بدهند.

از بین رفتن زیستگاه‌ها

 رسوب‌گذاری در مناطق مرزی ساحلی می‌تواند زیستگاه‌های بسیاری از موجودات، مانند ماهی‌ها، نرم‌تنان و گیاهان دریایی را تحت تأثیر قرار دهد.

تأثیر بر زندگی آبزیان: 

تغییرات در محل زاد و ولد

بسیاری از گونه‌های آبزی عادت دارند در بسترهای خاصی زاد و ولد کنند. تغییرات در بستر ممکن است تأثیرات منفی بر فرایند زاد و ولد این گونه‌ها بگذارد.

کاهش جمعیت‌ها

 اگر شرایط برای گونه‌های خاص مناسب نباشد، می‌تواند به کاهش جمعیت آن‌ها در این منطقه منجر شود.

تاثیر در منابع آب زیرزمینی:

آلودگی منابع آب

سیلاب‌ها می‌توانند مواد آلی و شیمیایی را از سطح زمین حمل کرده و به منابع آبی زیرزمینی آلوده کنند. این آلودگی به سلامتی اکوسیستم‌ها و انسان‌ها آسیب می‌زند.
تأثیرات بر کشاورزی و زمین‌های زراعی:اگر رسوبات به زمین‌های زراعی وارد شوند، می‌توانند به کاهش باروری خاک، تغییر در ترکیب مواد مغذی و همچنین آسیب به محصولات زراعی منجر شوند. 

تأثیر بر جامعه انسانی:
آسیب به زیرساخت‌ها
سیلاب‌ها می‌توانند به زیرساخت‌های انسانی مانند جاده‌ها، پل‌ها و سیستم‌های آب و فاضلاب آسیب برسانند و به تبع آن زندگی روزمره مردم را تحت تأثیر قرار دهند.

تأثیر بر صنایع محلی

 اقتصاد محلی، به ویژه در زمینه شیلات و کشاورزی، ممکن است تحت تأثیر تغییرات اکولوژیکی و از بین رفتن زیستگاه‌ها قرار گیرد.
 

در بُعد اقتصادی، این ویژگی‌ها و تغییرات زیست‌محیطی تأثیر عمیقی بر اقتصاد محلی و توسعه پایدار دارند. منابع طبیعی وابسته به زمین و آب، از جمله کشاورزی و شیلات، به شرایط اکولوژیکی و رسوبی این ناحیه وابسته هستند. بنابراین، شناخت بهتری از این ویژگی‌ها می‌تواند به سیاست‌گذاران کمک کند تا برنامه‌های مدیریت مؤثرتری برای استفاده بهینه از این منابع تدوین کنند.

رسوباتی که به واسطه سیلاب‌ها به مکران می‌رسند، به‌ویژه اهمیت ویژه‌ای دارند. این رسوبات، غنی از مواد مغذی و آلی هستند که به بهبود کیفیت خاک در این ناحیه کمک می‌کند. به‌ همین دلیل، کشاورزی در مکران می‌تواند از این لحاظ بهره‌وری بالایی داشته باشد و محصولاتی مانند خرما، مرکبات و انواع سبزیجات با کیفیت بالا تولید شود. این محصولات نه‌تنها در بازار داخلی مورد استقبال قرار می‌گیرند بلکه قابلیت صدور به کشورهای همسایه و بازارهای بین‌المللی را نیز دارند.

   

با توجه به ویژگی‌های خاص منطقه مکران، بدون شک رسوبات می‌توانند به‌عنوان منبعی طبیعی برای تأمین نیازهای محلی به کار روند.

با کشت و نگهداری از گیاهان بومی و اجرای استانداردهای کشاورزی، می‌توان به بهره‌برداری پایدار از این منابع میسر شد. این روش نه‌تنها به افزایش امنیت غذایی کمک می‌کند، بلکه فرصت‌های شغلی جدیدی نیز در زمینه‌های کشاورزی و صنایع وابسته ایجاد می‌نماید.

در نهایت، توجه به ته‌نشینی رسوبات و استفاده بهینه از آن می‌تواند به‌عنوان الگویی برای توسعه پایدار در منطقه مکران مطرح شود. با برنامه‌ریزی و مدیریت مؤثر منابع طبیعی، می‌توان به بهره‌برداری بهینه از این رسوبات برای تولید محصولات کشاورزی و صادرات آن‌ها پرداخت.

با توجه به تأثیرات قابل توجه تغییرات اقلیمی بر کشاورزی و رژیم‌های رسوب‌گذاری در منطقه مکران، سیاست‌گذاران باید به‌طور جامع و همزمان به مدیریت منابع طبیعی و حفاظت از تنوع زیستی بپردازند.
 

یکی از گام‌های مؤثر، توسعه برنامه‌های مدیریت منابع آب است.

 تأسیس مخزن‌های جدید برای جمع‌آوری آب باران و سیلاب‌ها، به‌ویژه در فصول پر بارش، می‌تواند به تأمین آب مورد نیاز برای آبیاری کمک کند و از کمبود آب در دوره‌های خشک جلوگیری نماید.

همچنین، بهبود روش‌های کشاورزی و ترویج کشاورزی پایدار از دیگر اولویت‌هاست. این به معنای استفاده از تکنیک‌های نوین مانند کشت مخلوط و زراعت درختی به همراه زراعت دیم است که می‌تواند به تقویت خاک و کاهش فرسایش آن منجر شود.

   

در نهایت، حفاظت و تقویت تنوع زیستی از طریق ایجاد مناطق حفاظت‌شده و حمایت از اکوسیستم‌های طبیعی، می‌تواند به حفظ گونه‌های جانوری و گیاهی و همچنین به بهبود کارایی منابع طبیعی کمک کند.
•این اقدامات می‌توانند مکران را به یک منطقه کلیدی در تولید محصولات کشاورزی مرغوب تبدیل کرده
•با توجه به پتانسیل‌های موجود، نیازهای بازارهای داخلی و خارجی را تأمین نمایند.
•همچنین به کارگیری فناوری‌های نوین در کشاورزی و آبیاری می‌تواند به کاهش مصرف آب و افزایش کارایی تولید کمک کند
• در نهایت منجر به توسعه پایدار این منطقه و کاهش آثار منفی ناشی از تغییرات اقلیمی گردد.

رسوباتی که به واسطه سیلاب‌ها به مکران می‌رسند، به‌ویژه اهمیت ویژه‌ای دارند. این رسوبات، غنی از مواد مغذی و آلی هستند که به بهبود کیفیت خاک در این ناحیه کمک می‌کند. به‌ همین دلیل، کشاورزی در مکران می‌تواند از این لحاظ بهره‌وری بالایی داشته باشد و محصولاتی مانند خرما، مرکبات و انواع سبزیجات با کیفیت بالا تولید شود. این محصولات نه‌تنها در بازار داخلی مورد استقبال قرار می‌گیرند بلکه قابلیت صدور به کشورهای همسایه و بازارهای بین‌المللی را نیز دارند.

 

حوضه‌های آبریز درجه یک ایران

حوضه‌های آبریز درجه دو استان

حوضه‌های آبریز درجه سه استان

  

اطلاعات حوضه آبریز درجه دو منطقه

اطلاعات حوضه‌های آبریز منطقه مطالعاتی

به‌لحاظ مطالعات آب‌‌هاي زيرزميني منطقه مکران بيشترين انطباق را با حوضه آبريز بلوچستان جنوبي (يکي از 30 حوضه آبريز اصلي کشور) دارد. حوضه آبريز بلوچستان جنوبي داراي 15 محدوده مطالعاتي مي‌باشد. مطابق آمار موجود تنها در 4 محدوده مطالعاتي اين حوضه تعداد 51 پيزومتر حفاري شده است. مرزهاي حوضه آبريز بلوچستان جنوبي همانند يك متوازي الاضلاع است كه دو ضلع بزرگ آن يكي در شمال خط الرأس ارتفاعات مكران و ديگري در جنوب ساحل درياي عمان مي‌باشد. دو ضلع كوچك اين حوضه يكي در خاور، بخشي از مرز كشور ايران با پاكستان و ضلع ديگر در باختر، مرز اين حوضه با حوضه بندرعباس- سديج است.
دشت‌هاي حوضه عمدتاً در امتداد دره ‌هايي كه در مسير جريان ‌هاي سطحي تشكيل شده‌اند و جهت كلي آن ها از ارتفاعات (شمال) به سمت دريا (جنوب) مي‌باشد، گسترش دارند. دشت‌هايي كه در حاشيه درياي عمان واقع شده‌اند، داراي شيب كمي هستند و اغلب رودخانه ‌ها در بخش پاياني خود وارد اين دشت ها و جلگه‌ هاي ساحلي شده، سپس به درياي عمان مي‌ريزند.
دشت‌هايي كه در نواحي كوهستاني حوضه تشكيل شده‌اند، از و‌ضعيت چين‌خوردگي، زمين‌ساخت، گسل‌هاي بزرگ و كوچك پيروي نموده و تعدادي از آن‌ها در راستاي چين‌خوردگي و امتداد گسل ‌ها قرار گرفته‌اند.
 

به‌طور كلي اغلب دشت‌هاي حوضه بلوچستان جنوبي را از نظر شكل و نحوه گسترش مي‌توان در دو دسته به شرح زير طبقه‌‌بندي كرد:
 

1- دسته اول دشت‌‌هايي كه در مناطق شمالي و كوهستاني، در حاشيه مسيل‌‌هاي بزرگ و رودخانه ‌ها تشكيل شده‌اند؛
2- دسته دوم دشت‌‌هايي كه در ساحل درياي عمان به‌صورت پهنه‌هاي وسيع، به موازات ساحل قرار گرفته‌‌اند.
دشت ‌هاي نواحي مرتفع عموماً داراي مساحت محدود بوده، ضخامت نهشته ‌هاي آبرفتي در آن‌ها كم است و عمدتاً داراي دانه‌بندي درشت مي‌باشند.

• معمولا سالیانه در جنوب بلوچستان بین ۲ تا ۵ رواناب با شدت‌های متفاوت، بسته به میزان بارندگی و عموما در فصل تابستان اتفاق می‌افتد.

• حداکثر زمان آبدهی یک رودخانه ناشی از رواناب‌های یاد شده ۲۴ ساعت بوده و در مابقی زمان‌ها رودخانه فاقد آب می‌باشد. اوج دبی یک رودخانه حدودا ۳ الی 9 ساعت بعد از بارش می‌باشد. براین اساس رودخانه‌های منطقه  فقط مواقع روانابی شدن دارای آب می‌باشند.

•  چند رودخانه کوچک با میزان آبدهی کم که از چشمه تغذیه می‌شوند در این منطقه وجود دارد و ازآن‌ها برای شرب و کشاورزی اهالی استفاده می‌شود.

حوضه آبریز بلوچستان جنوبی در بخش جنوبی استان سیستان و بلوچستان واقع شده که از شمال به ارتفاعات بشاگرد و حوضه آبریز جازموریان و ماشکیل، از جنوب به دریایی عمان، از خاور به مرز پاکستان و ایران و از باختر به استان هرمزگان محدود می‌شود. این حوضه شامل چند زیر شانی خور در شمال شرق، زیرحوضه رودخانه باهوکلات، زیرحوضه نیک‌شهر و کهیر، سرگان و چابهار، بندسین و زیرحوضه رابچ می‌باشد.

حوضه آبریز بلوچستان جنوبی

• حوضه  آبریز بلوچستان جنوبی

موقعیت طبیعی و  جغرافیایی

حوضه آبریز بلوچستان جنوبی توسط ارتفاعات بشاگرد از حوضه‌های جازموریان و حوضه ماشکیل در استان سیستان و بلوچستان جدا شده و جهت عمومی رودخانه‌های این حوضه از شمال به جنوب بوده که سرانجام از دریای عمان تخلیه می‌شوند.
از دو بخش کوهستانی و دشتی تشکیل شده است. مهم‌ترین رودخانه‌های این حوضه از خاور به باختر عبارتند از: رودخانه شانی خور، سرباز، کاجو، که این دو رودخانه پس از عبور از مناطق کوهستان سرباز و قلعه قند در منطقه دشتیاری به هم پیوسته و رودخانه باهوکلات را به وجود می‌آورند. 
در وسط این دو رودخانه رودخانه‌های کوچک‌تری از قبیل  رودخانه شی‌کلک، گرگرو، نالینت، لندشرقی، لندغرب و زنر از ارتفاعات میانی سرچشمه گرفته و به اراضی مسطح پیرسهراب و دشتیاری تخلیه می‌شوند.
همچنین رودخانه‌های نیک‌شهر و کهیر که در بخش کوهستانی به نام نیک‌شهر و در بخش مسطح تحت عنوان کهیر نام‌گذاری شده از شمال به جنوب جریان یافته و به دریای عمان تخلیه می‌شوند.
 

 

نام و وسعت محدوده‌های مطالعاتی واقع در حوضه بلوچستان جنوبی

این حوضه از نظر تقسیمات سیاسی در محدوده شهرستان‌های سرباز، چابهار، نیک‌شهر و کنارک قرار دارد. بخش شمالی این حوضه کوهستانی بوده و فعالیت‌های کشاورزی عمدتاً در تراس‌های حاشیه رودخانه در اراضی با قطعات کوچک و باریک و در جهت رودخانه انجام می‌گیرد که مهم‌ترین این مناطق نواحی سرباز، راسک، قصرقند ، نیکشهر، فنوج و بنت و هنگام می‌باشد

در بخش دشتی این حوزه مهم‌ترین مناطق کشاورزی شامل دشت‌های پیشین، باهوکلات، پیرسهراب و عورکی و دشت لاش (زرآباد) می‌باشد.

 

 

 

در محدوده و بخش میانی حوضه آبریز رودخانه کهیر و باهوکلات تعدادی آبراهه کوچک از ارتفاعات جنوب پیرسهراب سرچشمه گرفته و پس از عبور از مناطق چابهار، سرگان و کنارک به دریای عمان نیز تخلیه می‌شوند.
مهم‌ترین رودخانه بخش باختری این حوضه رودخانه رابچ (کاریانی) است که از ارتفاعات فنوج سرچشمه گرفته و پس از عبور از منطقه بنت و پیوستن رودخانه‌های فرعی در ناحیه بنت و هنگام به آن وارد دشت زرآباد (لاش) شده که پس از تغذیه سفره آب زیرزمینی این دشت به دریای عمان متصل می‌شود.

اطلاعات آبخوان های حوضه بلوچستان جنوبی