پروژه - هواشناسی - سیل
هزینههای سرسام آور اجرای پروژههای سدسازی باعث گردیده است که در اغلب مناطق، بخصوص مناطقی که دورههای بازگشت چرخههای هیدرولوژیکی آب دارای نظم مشخصی نیستند، اجرای پروژه سدهای بزرگ و پروژههایی سنگین با هزینه کلان مقرون به صرفه نباشد. بدیهی است دستیابی به یک مخزن مطمئن و اقتصادی با حفظ مسائل مهم محیط زیستی بسیار مقرون به صرفه تر می باشد.
جدول زیر خسارت بهوقوع پیوسته در استان سیستان و بلوچستان که در پی بارندگیهای شدید در مناطق جنوبی این استان رخ داده را نشان میدهد.
رودخانه بلپیر در شمالشرق ناودیس پتنپیس قبل و بعد از سیلاب آبان ماه 1402
طغیان رودخانۀ محلی میرآباد قصرقند
روستای آبگاه شهرستان نیکشهر ساعت 7:50 سهشنبه 28 فروردین 1403
رواناب حاصل از بارش در ساعت 15:00 روز سهشنبه 28 فروردین 1403 - نیک شهر
توده از زرآباد جدا شده و سه مسیر قابل پیشبینی دارد:
1 مسیر شمال چابهار و جنوب نیکشهر
2 مسیر خط ساحلی تا چابهار
3 مسیر جوشش به سمت فنوج و بنت
با توجه به مسیر باد مسیر 1 محتملتر است.
مجموع بارش نیک شهر و ایستگاههای بارانسنجی توابع تا ساعت 18:30 مورخ ۱۴۰۳/۰۱٫۲۸
بارش فوق شدید باران در شهرستان چاهان – نیکشهر در ساعت 22:00.
نقطه سیاه رنگ سامانه است. در امارات ۲۴۶ میلیمتر بارش داشته است و در نزدیک سواحل زرآباد طبق رادار کل بلوچستان در بر میگیرد (در ساعت 22:18).
خسارات وارده تا 29 فروردین 1403
در روزهای پایانی فروردین ماه 1403 بیش از ۵0 درصد بارش کل سال آبی استان سیستان و بلوچستان در 3 روز اتفاق افتاده که با توجه به شرایط و ویژگیهای محیطی از جمله وضعیت ناهمواری، جنس و بافت خاک و سایر عوامل از جمله ویژگی مصالح به کار رفته در ساخت و ساز اغلب منازل مسکونی و غیره، شرایط پیچیدهای را در استان رقم زده است. در سیستان و بلوچستان، بارشهای سنگین راه 150 روستا را مسدود و دهها منزل مسکونی دچار آبگرفتگی شدند. شکستهشدن رکورد بارش سیستان و بلوچستان از ایستگاههای زیر مقدار بارش زیر گزارش شده است.
چابهار ۱۴۶/۴،
زرآباد ۲۷۰
کهیر ۱۲۱
کنارک۲۴۷
شارک ۲۴۷
پلان۱۴۴
تیس ۱۴۱
مومان۱۴۳
بانست۱۷۵
بریس۱۱۷
گزارش این میزان بارش از این ۱۰ ایستگاه از بدو تاسیس تاکنون بیسابقه بوده است.
شمال شهرستان نیکشهر پس از بارش باران در ساعت 12:39 روز 30 فروردین 1403
نظرات کارشناسان بینالمللی در خصوص بارش فروردینماه؛
آیا تغییرات آب وهوایی علت سیلاب بوده است؟
« تحقیقات نشان میدهد که امروزه با گسترش اثرات ناشی از تغییر اقلیم، رخداد بارشهای سیلآسا و سایر رویدادهای حدی تشدید شده است. در خصوص بارش اخیر اسراء نقبی کارشناس ارشد مرکز ملی هواشناسی امارات، به خبرگزاری رویترز اظهار داشته است که «یک سامانه کم فشار در اتمسفر فوقانی با کمک یک سامانه کم فشار دیگر در نزدیکی سطح زمین، فشار مضاعفی را بر هوا اعمال کرده است. این فشار که بر اثر تضاد بین دمای گرمتر در سطح زمین و دمای سردتر در بالاترین سطح تشدید شده، شرایط را برای بارش پرقدرت و رعد و برق ایجاد کرده است». همچنین در ادامه اشاره کرده است که این «پدیده غیرعادی» در ماه آوریل، بهدلیل تغییر فصل، غیرمنتظره نبوده، اما تغییرات آب وهوایی در تشدید بارش و رخداد طوفان نقش داشته است.
دیم کومو، از جامعه استاد دانشگاهی، نیز اشاره کرده است «بارندگیهای ناشی از رعدوبرق، مانند آنچه در روزهای اخیر (28 و 29 فروردین ماه) در امارات مشاهده شد، با گرم شدن هوا ناشی از تغییرات اقلیمی، شدیداً افزایش مییابد. زیرا همرفت که جریان صعودی قوی در طوفانهای تندری است، با گرمتر شدن کره زمین تقویت میشود».
فردریکه اوتو، مدرس ارشد علوم آب و هوا در امپریال کالج لندن اظهار داشته است که «با گرم شدن آب و هوا، بارندگیها در سراسر جهان بسیار شدیدتر میشود، زیرا جو گرمتر میتواند رطوبت بیشتری را در خود نگه دارد». وی تأکید نموده که صحبت در مورد بارور شدن ابرها، بهعنوان دلیل بارندگی شدید، بحثی گمراه کننده است.
همچنین مارک هاودن، مدیر مؤسسه آب و هوا، انرژی و بلایای طبیعی دانشگاه ملی استرالیا نیز به رویترز اذعان داشته که «گرم شدن کره زمین منجر به تزریق رطوبت به واسطه دریاهای "فوقالعاده " گرم اطراف دبی به هوای بسیار گرم در سطح دریا شده و این امر هم میزان بالقوه تبخیر و هم ظرفیت جو برای نگهداری آن آب را افزایش میدهد و امکان بارندگیهای بزرگتری را مانند آنچه اخیراً در دبی اتفاق افتاد، فراهم میکند».
گابی هگرل، اقلیمشناس در دانشگاه ادینبورگ میگوید «بارش شدید باران، مانند آنچه در امارات و عمان رخ داد، احتمالاً در بسیاری از نقاط جهان بهدلیل تأثیرات تغییرات آب و هوایی بهشکل بدتری پدیدار میشود». وی افزود «وقتی شرایط برای باران شدید مناسب باشد و رطوبت زیادی به هوا تزریق شود، بارش شدیدتری رخ میدهد. این تزریق رطوبت اضافی به این دلیل که هوا به دلایل تغییرات آب و هوایی ناشی از فعالیت انسان، گرمتر شده است بهشکل افزونتری رخ میدهد».
منبع: گزارش سیلاب 28 و 29 فروردین1403 پژوهشکده سوانح طبیعی
جمعبندی و نتیجهگیری
بررسی وضعیت منطقه نشان میدهد که شهرستانهای جنوبی این استان همچون ایرانشهر، سراوان، دلگان، بمپور، قصرقند و نیک شهر از جمله مناطق درگیر در هر سیلاب بوده و شدت بارش در هر دوره از رخداد، بیشتر از سایر نواحی گزارش شده است. در این مناطق ضعف در زیرساختها و شبکه ارتباطی، سازهها، شبکه فاضلاب و دفع آبهای سطحی به شدت مشهود است؛
یکی از مهمترین نکاتی که در سیلابهای استان سیستان و بلوچستان حائز اهمیت است، درک «بهرهگیری از فرصت طلایی ذخیره سیلاب» بهمنظور استفاده از آب باران در بازههای زمانی است که این استان نهتنها در تأمین آب در بخشهای اقتصادی بلکه در تأمین آب شرب نیز با بهنبست مواجه میگردد. این در حالی است که طبق اظهارات رئیس کمیسیون کشاورزی، آب و منابع طبیعی مجلس شورای اسلامی، نزدیک به 2 میلیمتر مکعب آب، در بارشهای اخیر جنوب استان، به دریا سرازیر شده است.
- حجم بالای بارش و نفوذناپذیر بودن با شیب کم باعث آبگرفتگی میشود.
-مسدود شدن راههای ارتباطی و عدم دسترسی به لوازم ضروری.
-پوشش گیاهی نامناسب و نبود آبراههها و کانالها سبب رها شدن سیلاب در زمینهای کشاورزی میشود.
-عدم مدیریت صحیح طرحهای آبخیزداری و آبخوانداری باعث تخریب بندسارها و سیلبندها میشود.
-حجم بالای گل و لای و رسوبات حمل شده توسط سیلاب منجر به آسیب و خسارات میشود.
-ظرفیت گذردهی ناکافی رودخانه و کمبود پلها باعث قطع ارتباطات میشود.
-عدم رعایت حریم رودخانه و بیتوجهی به رودخانههای فصلی باعث طغیان رودخانه و خسارات میشود.
-خاک نامقاوم منجر به ضعف در استحکام خانهها در سواحل مکران گردیده است.
-عدم امکانات و زیرساختهای لازم و نبود تجهیزات اولیه و ماشینی یکی دیگر از چالشهای ایجاد سیلاب میشود.