منابع کشاورزی در استان‌های ایران - سیستان و بلوچستان

سیستان و بلوچستان

۱۴۰۴ دی ۱۸, پنجشنبه

خاک‌شناسی
برای شناخت نوع خاک هر منطقه ابتدا باید کلاس خاک آن منطقه براساس تقسیم‌بندی اراضی برای آبیاری کشاورزی بررسی شود.
اراضی از ﻧﻈﺮ آﺑﻴﺎری ﺑﺮای ﻣﺤﺼﻮﻻت اصلی ﺑﻪ 6 ﮔﺮوه ﺑﻪﺷﺮح زﻳﺮ ﺗﻘﺴﻴﻢ میﺷﻮﻧﺪ:

• اراضی درﺟﻪ چهار (IV) (قابلیت کشت محدود با محدودیت‌های زیاد)
• اراضی کلاس (V) (قابلیت کشت مشخص نشده)
• اراضی کلاس (VI) (غیرقابل کشت برای هر نوع زراعت آبی)
• اراضی درﺟﻪ یک (I) ﻗﺎﺑﻞ ﻛﺸﺖ (بدون محدودیت برای زراعت آبی)
• اراضی درﺟﻪ دو (II) ﻗﺎﺑﻞ ﻛﺸﺖ (کمی محدودیت شوری، خاک و...)
• اراضی درﺟﻪ ﺳﻪ (III) ﻗﺎﺑﻞ ﻛﺸﺖ (محدودیت زیاد شوری، خاک و...)

ﺟﻤﻊ‌ﺑﻨﺪی ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﺧﺎﻛ‌ﺸﻨﺎسی اﻧﺠﺎم ﺷﺪه در ﺣﻮﺿﻪ ﺑﻠﻮﭼﺴﺘﺎن ﺟﻨﻮبی ﺑﻪ تفکیک ﻣﺤﺪوده ﻣﻄﺎﻟﻌﺎتی (واﺣﺪ: ﻫﻜﺘﺎر)

میزان شوری خاک در کشت محصولات کشاورزی بسیار تاثیرگذار است پس باید خاک هر منطقه از نظر اراضی شور مورد بررسی قرار بگیرد. ﺑﺮرسی ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت اﻧﺠﺎم ﺷﺪه در ﺧﺼﻮص ارزﻳﺎبی ﻣﻨﺎﺑﻊ و ﻗﺎﺑﻠﻴﺖ اراضی و ﻫﻤﭽﻨـﻴﻦ ﻣﺤـﺪودﻳﺖﻫـﺎی ﻣﺨﺘﻠـﻒ این‌گونه اراضی و از ﺟﻤﻠﻪ ﻣﺤﺪودﻳﺖ ﺷﻮری و ﻗﻠﻴﺎﺋﻴﺖ ﻧﺸﺎن می‌دﻫـﺪ ﻛـﻪ از ﻣﺠﻤـﻮع ﻛﻠﻴـﻪ تیپ‌ها و واﺣـﺪﻫﺎی اراضی اﻳﻦ ﺣﻮﺿﻪ، واﺣﺪﻫﺎی اراضی 7013، 7018، 702 و 9016 ﺟﻤﻌﺎً ﺑﻪ ﻣﺴﺎﺣﺖ 654117 ﻫﻜﺘﺎر اراضی ﻣﻴﺰان شوری زیاد تا خیلی زیاد می‌باشد.

مساحت اراضی بلوچستان جنوبی

مساحت اراضی دارای محدودیت شوری متوسط تا زیاد و مقایسه آن با مساحت‌های فاقد شوری

بر اساس اطلاعات خاک‌شناسی مطالعاتی تحت عنوان اراضی مناسب آبیاری تحت فشار انجام شده است. در ﻣﺤﺪوده ﺣﻮﺿﻪ آﺑﺮﻳﺰ ﺑﻠﻮﭼﺴﺘﺎن ﺟﻨﻮﺑﻲ 44 واﺣﺪ اراضی ﺑﻪ ﻣﺴﺎﺣﺖ 4866000 ﻫﻜﺘﺎر وﺟﻮد دارد ﻛﻪ از اﻳـﻦ ﺗﻌﺪاد در 15 واﺣﺪ اراضی آن ﺑﺎ ﻣﺴﺎحتی ﻣﻌﺎدل 54294 ﻫﻜﺘﺎر ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اطلاعات ﻣﻌﺎوﻧﺖ آب و ﺧـﺎک وزارت ﺟﻬـﺎد ﻛﺸـﺎورزی، در مطالعات امکان‌سنجی آﺑﻴﺎری ﺗﺤﺖ ﻓﺸﺎر ﻣﻨﺎﺳﺐ ﻛﺎرﺑﺮد ﺳﻴﺴﺘﻢﻫﺎی آﺑﻴﺎری ﺗﺤﺖ ﻓﺸﺎر ﺗﺸﺨﻴﺺ داده ﺷـﺪه اﺳـﺖ.

کاربری اراضی بررسی شده به‌منظور کشت محصولات ﺑﺮاﺳﺎس اﻳﻦ ﺟﺪول ﻛﺎرﺑﺮی‌های ﻣﻬﻢ اﻳﻦ ﺣﻮﺿﻪ ﺑﻪ ﺷﺮح زﻳﺮ اﺳﺖ:

• اراضی ﺗﺤﺖ ﭘﻮﺷﺶ ﻓﻌﺎلیت‌های زراعی و ﺑﺎغی و آبی =>   35836 هکتار
• ﺳﻴﻼبی دﻳﻢ ﭘﻮﺷﺶ ﺗﺤﺖ اراضی =>   139512 هکتار
• ﻣﺮاﺗﻊ ﭘﻮﺷﺶ ﺗﺤﺖ اراضی =>      2906643 ﻫﻜﺘﺎر
• اراضی ﺗﺤﺖ ﭘﻮﺷﺶ جنگل‌های ﭘﺮاﻛﻨﺪه =>    266873ﻫﻜﺘﺎر
• اراضی بایر =>    1506240ﻫﻜﺘﺎر
• اراضی ﺗﺤﺖ ﭘﻮﺷﺶ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺷﻬﺮی و روﺳﺘﺎیی => 5714 ﻫﻜﺘﺎر
• اراضی ﺗﺤﺖ ﭘﻮﺷﺶ درﻳﺎﭼﻪﻫﺎ و ﻧﻘﺎط آب ﮔﺮفتگی =>    5182 ﻫﻜﺘﺎر

ﻛﺎرﺑﺮی اراضی در ﻣﺤﺪودهﻫﺎی ﻣﻄﺎﻟﻌﺎتی ﺣﻮﺿﻪ ﺑﻠﻮﭼﺴﺘﺎن ﺟﻨﻮﺑﻲ (واﺣﺪ: ﻫﻜﺘﺎر)

اقلیم
• طبقه اقلیمی:
- در ارتفاعات: بیابانی؛
- در مناطق پست و جلگه‌ای: خشک و سوزان؛
- در سواحل دریای عمان: اقلیم گرم و مرطوب.

نقشه اقلیم سیستان و بلوچستان

• وضعیت بارش
- میزان: 0 تا 250 میلی‌متر در سال
- رژیم غالب: به‌دلیل فعالیت توده کم فشار تابستانه اقیانوس هند، بارش‌ها در این مناطق اکثراً به‌صورت بارندگی‌های رگباری بوده و گاهاً بارش‌های سنگینی (موسمی) نیز به وقوع می‌پیوندد.
- در نواحی پست، خطر سیل بسیار بالا است و بارش‌ها غالباً به‌صورت سیلاب از دسترس خارج می‌شوند.

نقشه بارندگی سالانه سیستان و بلوچستان

آبیاری

• این ﺣﻮﺿﻪ آﺑﺮﻳﺰ دو ﺑﺨﺶ ﻛﻮﻫﺴﺘﺎنی و ﻣﻨﺎﻃﻖ دشتی دارد.
• اﻳﻦ ﺣﻮﺿﻪ از ﻧﻈﺮ اﻗﻠﻴﻤﻲ ﺟﺰء ﻣﻨﺎﻃﻖ ﮔﺮم ﺑﻪ‌ﺷﻤﺎر آﻣﺪه و ﻣﺴﺘﻌﺪ ﺑﺮای ﻛﺎﺷﺖ و ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﮔﺮﻣﺴﻴﺮی میﺑﺎﺷﺪ.
• آبیاری در این استان عموما به دو روش بارانی و قطره‌ای انجام می‌شود که بر اساس آمار، آبیاری قطره‌ای، سطوح کشاورزی بیشتری را به خود اختصاص داده است.
• به‌طور کلی شیوه‌های آبیاری کشاورزی در این استان به‌شکل زیر تقسیم‌بندی می‌شود:

ﻣﻴﺰان ﺑﺮداﺷﺖ از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب سطحی و زﻳﺮزمینی ﺑﺮای ﻣﺼﺎرف ﻣﺤﺼﻮﻻت زراعی و ﺑﺎغی:
• براساس اطلاعات از ﺳﺎزﻣﺎن آب ﻣﻨﻄﻘﻪای، ﺣﺪاﻗﻞ ﺑﺮداﺷﺖ از ﻣﻨﺎﺑﻊ آب زﻳﺮزمینی ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻣﺤﺪوده ﻣﻄﺎﻟﻌﺎتی ﺑﻨﺪینی به‌میزان 0.17 میلیون متر ﻣﻜﻌﺐ گزارش شده است.
• ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺳﺎﻳﺮ ﻣﺼﺎرف آب زﻳﺮزمینی ﺟﻬﺖ شرب، ﺻﻨﻌﺖ و ﺳﺎﻳﺮ ﻣﺼﺎرف حجمی معادل 242.07 میلیون متر مکعب در سال ﺑﻪ ﻣﺼﺮف ﻛﺸﺎورزی رﺳﻴﺪه است.

بهره‌برداری آب‌های زیرزمینی و سطحی و برای کشاورزی در این استان به‌شکل زیر است:

جمع‌بندی برداشت و مصارف آب:

ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت به‌هنگام‌سازی ﻃﺮح ﺟﺎﻣﻊ آب ﻛﺸﻮر در ﺳﺎل 86-1385

• آب سطحی 209/28 ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻣﺘﺮ ﻣﻜﻌﺐ
• آب زﻳﺮزمینی 242/07 ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻣﺘﺮ ﻣﻜﻌﺐ
• ﻣﺠﻤﻮع آب زﻳﺮزمینی و سطحی 451/35 ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻣﺘﺮ ﻣﻜﻌﺐ
• ﻣﺘﻮﺳﻂ ﻣﺼﺮف آب 15150 ﻣﺘﺮ ﻣﻜﻌﺐ در ﻫﻜﺘﺎر

محصولات کشاورزی زراعی
زراعی دیم
• ﻛﺸﺖ دﻳﻢ در ﺑﻠﻮﭼﺴﺘﺎن ﺟﻨﻮبی ﻣﺘﻔﺎوت ﺑﺎ ﺳﺎﻳﺮ ﻧﻘﺎط ﻛﺸﻮر ﺑﻮده و در ﺑﺎرﻧﺪگی‌های ﻛﻤﺘﺮ از 250 میلی‌متر ﻋﻤـﻼً ﺻﻮرت می‌گیرد و ﺗﺎﺑﻊ ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ ﺑﺎران ﻧﺒﻮده و ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﺳﻴﻼب ﺣﺎﺻﻞ از ﺑﺎرﻧﺪگی‌های ﻣﺘﺪاول و فصلی ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺑﻪ‌ﺻﻮرت ﻛﺸﺖ دﻳﻢ ﺳﻴﻼبی ﻳﺎ ﺧﻮﺷﺎبی ﺻﻮرت می‌گیرد.

ﺳﻄﻮح زﻳﺮ ﻛﺸﺖ ﻣﺤﺼﻮﻻت زراعی دﻳﻢ در واﺣﺪﻫﺎی ﻣﻄﺎﻟﻌﺎتی ﺣﻮﺿﻪ ﺑﻠﻮﭼﺴﺘﺎن ﺟﻨﻮبی (واﺣﺪ ﻫﻜﺘﺎر)

ﺟﻤﻊ‌بندی ﺳﻄﻮح، ﻣﻴﺰان ﺗﻮﻟﻴﺪ، ارزش ﺗﻮﻟﻴﺪ، ﻫﺰﻳﻨﻪ ﺗﻮﻟﻴﺪ و درآﻣﺪ ﻣﺤﺼﻮﻻت زراعی دﻳﻢ در واﺣﺪﻫﺎی ﻣﻄﺎﻟﻌﺎتی ﺣﻮﺿﻪ آﺑﺮﻳﺰ ﺑﻠﻮﭼﺴﺘﺎن ﺟﻨﻮبی

نقشه مناطق زیر کشت زراعی دیم بلوچستان جنوبی
زراعی آبی
در ﺣﻮﺿﻪ آﺑﺮﻳﺰ ﺑﻠﻮﭼﺴﺘﺎن ﺟﻨﻮﺑﻲ ﻣﻴﺰان ﺑﺎرﻧﺪگی ﻋﻤﻮﻣﺎً ﻛﻤﺘﺮ از ﻣﻴﺎﻧﮕﻴﻦ ﻛﻞ ﻛﺸﻮر ﺑﻮده پس ﺑﺨﺶ کمی از ﻧﻴﺎز ﮔﻴﺎﻫﺎن از ﻃﺮﻳﻖ ﺑﺎران ﺗﺎﻣﻴﻦ می‌شود و ﻣﺎبقی ﻧﻴﺎز آبی دارد.

ﺳﻄﻮح زﻳﺮ ﻛﺸﺖ ﻣﺤﺼﻮﻻت زراعی آبی در واﺣﺪﻫﺎی ﻣﻄﺎﻟﻌﺎتی ﺣﻮضه آﺑﺮﻳﺰ ﺑﻠﻮﭼﺴﺘﺎن ﺟﻨﻮبی (واحد هکتار)

ﺟﻤﻊ‌بندی ﺳﻄﻮح، ﻣﻴﺰان ﺗﻮﻟﻴﺪ، ارزش ﺗﻮﻟﻴﺪ، ﻫﺰﻳﻨﻪ ﺗﻮﻟﻴﺪ و درآﻣﺪ ﻣﺤﺼﻮﻻت زراعی آبی در واﺣﺪﻫﺎی ﻣﻄﺎﻟﻌﺎتی ﺣﻮﺿﻪ آﺑﺮﻳﺰ ﺑﻠﻮﭼﺴﺘﺎن ﺟﻨﻮبی

نقشه مناطق زیر کشت زراعی آبی بلوچستان جنوبی

محصولات کشاورزی باغی
باغی دیم
در بلوچستان جنوبی اکثر سطوح زیر کشت کشاورزی باغی دیم به خرما اختصاص یافته است.

ﺳﻄﻮح زﻳﺮ ﻛﺸﺖ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﺑﺎغی دﻳﻢ ﺑﻪ تفکیک ﻧﻬﺎل و ﺑﺎرور در واﺣﺪﻫﺎی ﻣﻄﺎﻟﻌﺎتی ﺣﻮﺿﻪ ﺑﻠﻮﭼﺴﺘﺎن ﺟﻨﻮبی (واﺣﺪ:ﻫﻜﺘﺎر)

ﺟﻤﻊ‌بندی ﺳﻄﻮح، ﻣﻴﺰان ﺗﻮﻟﻴﺪ، ارزش ﺗﻮﻟﻴﺪ، ﻫﺰﻳﻨﻪ ﺗﻮﻟﻴﺪ و درآﻣﺪ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﺑﺎغی دﻳﻢ در واﺣﺪﻫﺎی ﻣﻄﺎﻟﻌﺎتی ﺣﻮﺿﻪ آﺑﺮﻳﺰ ﺑﻠﻮﭼﺴﺘﺎن ﺟﻨﻮبی

نقشه مناطق زیر کشت باغی دیم بلوچستان جنوبی
باغی آبی
از نظر اقلیمی بلوچستان جنوبی مناطق مناسبی برای کشت مرکبات و نخیلات و سایر نباتات گرمسیری نظیر موز، انبه دارد.

ﺳﻄﻮح زﻳﺮ ﻛﺸﺖ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﺑﺎغی آبی ﺑﻪ تفکیک ﻧﻬﺎل و ﺑﺎرور در واﺣﺪﻫﺎی ﻣﻄﺎﻟﻌﺎتی ﺣﻮﺿﻪ آﺑﺮﻳﺰ ﺑﻠﻮﭼﺴﺘﺎن ﺟﻨﻮبی (واحد هکتار)

ﺟﻤﻊ‌بندی ﺳﻄﻮح، ﻣﻴﺰان ﺗﻮﻟﻴﺪ، ارزش ﺗﻮﻟﻴﺪ، ﻫﺰﻳﻨﻪ ﺗﻮﻟﻴﺪ و درآﻣﺪ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﺑﺎغی آبی در واﺣﺪﻫﺎی ﻣﻄﺎﻟﻌﺎتی ﺣﻮﺿﻪ آﺑﺮﻳﺰ ﺑﻠﻮﭼﺴﺘﺎن ﺟﻨﻮبی

نقشه مناطق زیر کشت باغی دیم بلوچستان جنوبی

دامی
تنوع ژنتيکی دام
- گاو نژادهای سيستانی و دشتياری
- گوسفند بلوچی
یکی از مناطق مهم کشور در زمینه پرورش شتر.
قطب تولید گوشت قرمز و صادرات 50 درصد مازاد بر نیاز به استان‌های دیگر.
ظرفيت بالا جهت امكان ايجاد صنايع مرتبط با دامپروری از جمله كشتارگاه.

شیلات
- وجود 300 كيلومتر مرز آبی و دسترسی به آب‌های آزاد (صيد ماهی از دريا، صنعت لنج‌سازی، توسعه صنايع وابسته به شيلات و ....
- اختصاص 21 درصد ارزش افزوده شیلاتی کشور به خود؛
- امکان پرورش دو بار میگو در سال.
- وجود خوشه‌های صنعتی موفق مرتبط با فعالیت‌های شیلاتی؛
- وجود جمعیت صیادی آگاه به همراه بنادر صیادی و تجهیزات مرتبط؛