نقشه پراکنندگی دریاچه‌های جهان

درياچه خزر بزرگ‌ترين درياچه جهان مي باشد.
درياچه، محدوده آبي بزرگي است که به آب‌هاي آزاد راهي ندارد.

•تالاب

ايران داراي انواع گوناگوني از تالاب‌ها است که اهميت آن‌ها در زمينه تنوع زيستي در جهان کم نظير و در خاورميانه بي‌بديل مي‌باشد. ارزش اکولوژيکي تالاب‌ها ده برابر جنگل‌ها و 200 برابر زمين‌هاي زراعي است.  وسعت تالاب‌ها بين كمتر از چند هكتار تا بيش از 500000 هكتار در نوسان است. در اين ميان بيش از 84 تالاب با اهميت بين المللي شناسايي شده است كه از بين آن‌ها تاكنون 33 تالاب در قالب 22 عنوان، با مساحت كل1481147 هكتار، به كنوانسيون رامسر معرفي شده است.

 84 تالاب با اهميت بين‌المللي شناسايي شده است.

كه از بين آن‌ها تاكنون 33 تالاب در قالب 22 عنوان، با مساحت كل1481147 هكتار، به كنوانسيون رامسر معرفي شده و مشمول مقررات اين كنوانسيون گرديده‌اند.

موقعیت جغرافیایی تالاب‌های ایران

 

 

1. تالاب هاي آلا گل، آلماگل، آجي گل

2. تالاب اميركلايه

3. مجموعه تالاب انزلي

4. كولاب انتهاي جنوبي هامون پوزك

5. بندركياشهرو دهانه‏سفيدرود

6. دهانه رودهاي گز و حرا

7. دهانه‌رود هاي شور وشيرين وميناب

8. آب بندانهاي فريدونكنار، ازباران و سرخ رود

9. تالاب گاو خوني

10. تالاب گميشان

11. تالاب هاي خليج گواتر و حور باهو 

12. هامون صابري و هامون هيرمند
13. خورخوران
14. درياچه قوپي
15. تالاب قوريگل
16. درياچه اروميه
17. درياچه پريشان و دشت ارژن
18. شبه جزيره ميانكاله و خليج گرگان
19. تالاب هاي نيريز و كمجان
20. تالاب شادگان، خور الاميه و خور موسي
21.  جزيره شيدور
22. تالاب هاي شورگل، يادگارلو و دورگه سنگي
 

وضعيت تالاب‏‌هاي ايران در حوضه‏‌هاي آبريز

 

حوضه آبريز درياي خزر: مساحت كل تالاب هاي موجود در اين حوضه 119106 هكتار است كه 9450 هكتار از آن در دفتر كنوانسيون رامسر به ثبت رسيده است.

حوضه آبريز خليج فارس و درياي عمان: سطح كل 36 آبگير تالابي اين حوضه 1274900 هكتار است كه 608040 هكتار آن جزو تالاب هاي بين المللي است.

حوضه آبريز درياچه اروميه: از مجموع 533555 هكتار از تالاب‌هاي اين حوضه 484200 هكتار آن در دفتر كنوانسيون رامسر به ثبت رسيده است.

حوضه آبريز اصفهان و گاوخوني: مساحت كل آن در حدود 99280 كيلومتر مربع است و تالاب گاوخوني كه با مساحتي حدود 47600 هكتار جزو تالاب‌هاي بين المللي و مهم كشور به شمار مي آيد.

حوضه آبريز تبريز و شيراز: از جمع 146670 هكتار تالاب‌ اين حوضه، 114900 هكتار آن بين‌المللي است.

حوضه آبريز درياچه هامون: بالغ بر 60000 هكتار از 808500 هكتار تالاب‌ اين حوضه در كنوانسيون رامسر ثبت شده است.

حوضه درياچه نمك: وسعت تالاب هاي آن 88400 هكتار است كه تالابي از اين حوضه در كنوانسيون ثبت نشده است.

•رودخانه‌های ایران

 

رشته‌کوه‌های اصلی و وضع توپوگرافی آنها نقش مؤثری در رژیم بارندگی و پیدایش منابع آب‌های سطحی بر عهده دارند. کوه‌های البرز و زاگرس که عمده‌ترین رشته‌کوه‏‌های ایران هستند، از نظر جهت و گسترش، عامل تعیین‌کننده ریزش‌های کشور به‌شمار می‌آیند. 

ریزش‏‌های جوی که در ارتفاعات مزبور متمرکز است و بیشتر به‌صورت برف می‌باشد، منبع اصلی آب رودخانه‌ها بوده و سرچشمه رودخانه‌های مهم کشور را تشکیل می‌دهند. عامل اصلی ریزش‌های جوی، جریان هوایی است که از باختر و حوضه مدیترانه به‌سوی فلات ایران حرکت می‌کند و بیشتر رطوبت خود را در برخورد با کوه‌های زاگرس و البرز از دست می‌دهد  و به ریزش باران و برف در فصل های پائیز و زمستان می‌انجامد. 
در مجموع بيش از 3500 رودخانه هاي بزرگ و كوچك فصلي در سرتاسر ايران وجود دارند.

به‌طور یقین هر سال میلیاردها متر مکعب آب­‌های ناشی از رواناب‌ها و نیز رودخانه‌ها فصلی بدون استفاده و بهره‌برداری در مناطق شمال و یا جنوب کشور به حوضه‌های رسوبی مانند دریای کاسپین، خلیج فارس و یا دریای عمان می­ریزند و یا اینکه در مناطق شهری به‌شدت آلوده شده و بدون استفاده به مناطق فرونشسته، گودال‌ها، دریاچه‌­ها و باتلاق‌­های داخلی کشور منتهی می­شوند. چنانچه تفکری برای تأمین آب وجود داشته باشد می­توان با برنامه‌ریزی و تدوین پروژه‌­های مطالعاتی این آب‌ها را مدیریت کرده و مشکل بحران آب را برطرف نمود
رودخانه‌ها شامل رودخانه‌های دائمی، فصلی و رواناب‌ها می‌باشند.
موقعیت رودخانه‌های اصلی در حوضه‌های اصلی کشور

حوضه‌های آبریز متعددی در کشور ایران وجود دارند که در مناطق پست و هموار پدید آمده‌اند؛ رودهای جاری در این آبخیز‌ها عمدتا تنها در فصل‌های خاصی پر از آب می‌شوند؛ بااین‌حال، اکثر رودخانه‌های دائمی ایران از البرز یا زاگرس سرچشمه می‌گیرند و به دریای خزر، خلیج‌فارس یا دریای عمان می‌ریزند. از میان رودخانه‌های فصلی نیز گروهی به حوضه آبریزشان سرازیر و برخی دیگر پیش از رسیدن به مقصد خود، خشک می‌شوند.
به‌رغم اینکه که کشور ایران در منطقه‌ای گرم و خشک از کره زمین قرار گرفته است، رودهایی خروشان و پرصلابت، هزاران سال است که حیات این مرز و بوم را تضمین کرده‌اند؛ رودهایی که همچون رگ‌های زمین، شبکه وسیعی از آب‌های جاری را در سراسر ایران گسترانده‌اند و تنها در قبال اندکی توجه و مسئولیت‌پذیری، قادر خواهند. بود تا سالیان طولانی دیگر نیز سبب رونق کشاورزی، تامین زیرساخت‌های تولید انرژی و فعالیت‌های اقتصادی و همچنین جان‌بخشی به طبیعت و محیط زیست شوند.
 

•سد

بزرگ‌ترین سدهای دنیا از نظر حجم مخزن

سدها یکی از مهم‌ترین سازه‌های ساخت دست بشر هستند. بزرگ‌ترین سدهای جهان با الهام گرفتن از آنچه پیشینیان برای ذخیره‌سازی آب انجام می‌دادند شکل گرفته‌اند.
در گذشته‌های دور و در تمدن‌های دیرین انسان‌ها برای جمع کردن آب مورد نیاز خود برای مصارف خانگی و کشاورزی اقدام به ساخت بزرگ‌ترین سد ممکن در زمان خود می‌کردند.

تصاویر: سد کاریبا زیمباوه، سد Bratsk روسیه، سدAkosombo

تصاویر: سد daniel-jahnson, سد Guriونزوئلا، سد Aswan High در مصر، سد W.B.C Bennett، سد Krasnoyarsk، سد Zeya در روسیه، سد Robert Bourassa در کانادا

رودخانه‌ها و سدهای مهم

كشور ايران داراي شبكه وسيع از رودخانه­هاي بزرگ و كوچك می‌باشد. ریزش‏های جوی که در ارتفاعات متمرکز است و بیشتر به صورت برف می ‌باشد، منبع اصلی آب رودخانه‌ها بوده و سرچشمه رودخانه‌های مهم کشور را تشکیل می‌دهند. ايران يكي از كشورهاي فعال در زمينه سدسازي است. 530 سد بزرگ و كوچك در ايران در حال بهره‌برداری بوده، حدود 100 سد نيز در حال ساخت می‌باشد و همچنين حدود 330 سد نيز در حال مطالعه است.

بخشی از این آب‏ها درون شکاف‌های آهکی کوه‌های زاگرس نفوذ می‌کند و  چشمه‌سارهای فراوانی را پدید می‌آورد و آب رودخانه‌ها را به‌خصوص در فصل خشک تابستان تأمین می‌کند. غالباً باران‌ها و رگبارهایی که در فصل بهار در کوهپایه‌های البرز و زاگرس و دیگر کوه‌های کشور ریزش می‌کنند،  به جاری شدن سیل‌های شدید و کوتاه‌مدت می‌انجامد و طبیعتاً بخشی از آب‌های سطحی کشور را نیز تأمین می‌کنند.

 

ايران يكي از كشورهاي فعال در زمينه سدسازي می‌باشد. 530 سد بزرگ و كوچك در ايران در حال بهره‌برداری است. حدود 100 سد نيز در حال ساخت بوده و همچنين حدود 330 سد نيز در حال مطالعه می‌باشد.

۱۷۰ سد مهم در حال بهره‌برداري در کشور بوده. مجموع ظرفيت اين سدها حدود ۵۰ ميليارد مترمکعب است. حدود ۳۶ درصد از اين ظرفيت خالي است. آمار آب در بخش منابع آب سطحي شامل بيلان سدهاي مخزني مي‌باشد.
 

موقعیت سدهای کشور

موقعیت سدهای اصلی درحال بهره‌برداری کشور به تفکیک حوضه‌های آبریز اصلی(شش گانه)
آمار سدهای ملی کشور به تفکیک حوضه‌های اصلی