موقعیت چاه‌ها در ایران و ترکمنستان

چاه‌های کارستی حفر شده در کشور ترکمنستان در 12 کیلومتری سرانی واقع در استان خراسان شمالی





























 

 

استان کردستان

 

آب زيرزميني خروجي به‌سمت عراق

مطالعات تا کنون آب زیرزمینی خروجی به سمت عراق را حدود 300 میلیون متر مکعب در سال نشان می‌دهد.

کل آب موجود در سد کرج حدود 150 میلیون متر مکعب، حجم آب شرب کل استان کرمانشاه 210 میلیون متر مکعب و حجم آب شرب کل استان کردستان 90میلیون متر مکعب می‌باشد.

 

 

آبخوان‌های آبرفتی شیرین (دشت تهلاب)

دشت تهلاب در حوضه آبریز هامون ماشکیل در جنوب منطقه میرجاوه و در طول نوار مرزي ایران و پاکستان واقع گردیده است. طول دشت از جنوب میرجاوه تا دهکده نره نو که در منتهی الیه جنوب خاوری واقع گردیده، 165 کیلومتر است. به‌طورکلی عرض متوسط بین 15 تا 25 کیلومتر متغیر می‌باشد. مساحت محدوده مطالعاتی تهلاب 8299 کیلومترمربع می‌باشد که 3238 کیلومتر مربع آن را دشت و مابقی را ارتفاعات تشکیل می‌دهد. شیب عمومی دشت در امتداد طولی در حدود 1/3 درصد از شمال به جنوب و در امتداد عرضی در حدود 3 درصد از ارتفاعات باختری و خاوری به طرف رودخانه تهلاب می‌باشد. حداکثر ارتفاع در این منطقه 1682 متر از سطح دریا می‌باشد که در ارتفاعات شمال غربی منطقه واقع گردیده است. ارتفاع متوسط دشت 750 متر است.








 

اهمیت تامین آب از دشت تهلاب

تامین آب کنونی شهر زاهدان از چاه نیمه‌ها و منابع آب زیرزمینی دشت زاهدان؛ غیر قابل اطمینان بودن آب چاه نیمه‌ها به‌دلیل تامین آب  ازکشور افغانستان؛ کاهش کمی و کیفی سفره‌های آب زیرزمینی دشت زاهدان؛ رعایت ملزومات پدافند غیر عامل تامین آب دشت تهلاب؛ خروج آب از طریق سفره زیرزمینی دشت تهلاب به کشور پاکستان.








 

چاه‌هاي فعلی بهره برداري در پاکستان از آبخوان مشترک تهلاب

میزان متوسط دماي سالانه ارتفاعات در حدود 21/2 درجه سانتی‌گراد و متوسط دماي سالانه دشت در حدود 23/5 درجه سانتی‌گراد می باشد. متوسط بارش سالانه در محدوده ارتفاعات و دشت به ترتیب معادل 115/3 و 72/2 میلی‌متر محاسبه شده است.































































 

چاه نیمه

چاه نیمه، چاله‌ها و گودال‌های‌ طبیعی بزرگی هستند که در شهرستان زهک و در کنار روستای قلعه نوی قرار دارند. در سیستان چهار چاه نیمه وجود دارد، ۱٫۲٫۳٫۴ که آب مازاد رودخانه هیرمند توسط کانالی به آن هدایت می‌شود. گنجایش ۳ مخزن 3٫۲٫1 ۷۰۰ میلیون متر مکعب و چاه نیمه ۴ نیز تا ۸۰۰ میلیون متر مکعب بوده که به‌صورت دریاچه مصنوعی درآمده‌ است. ظرفیت کل این چاه نیمه‌‌ها در بهترین حالت یک هفتم تالاب بین ‌المللی هامون است. پس از خشکسالی سال ۱۳۴۹ که نبود آب در منطقه باعث مهاجرت تعداد زیادی از مردم سیستان به شهرهایی از جمله دشت گرگان، مشهد، کرمان وغیره گردید دولت وقت اکیپی را جهت مطالعه بر روی ایجاد منابع ذخیره آب مامور نمود و بدین منظور گروهی ژاپنی پس از مطالعه، چاله‌های چاه نیمه را برای این منظور در نظر گرفتند و با ایجاد کانال‌هایی ورود آب را به این مخازن تسهیل کردند. بنابراین مخازن طبیعی چاه نیمه به‌منظور ذخیره بخشی از آب مازاد رودخانه هیرمند و استفاده از این ذخیره در فصول کم آبی و خشک مورد استفاده قرار گرفت. این مخازن در بهمن ماه۱۳۶۰ آبگیری شد. اراضی اطراف این مخازن در ارتفاع ۴۹۵ تا ۵۱۰ متر از سطح دریا قرار دارند و ارتفاع کف مخازن به‌طور متوسط بین ۴۷۵ الی ۴۸۵ متر بوده و گودترین نقطه دارای ارتفاع۴۶۰ متر از سطح دریا می باشد. این مخازن توسط دو رشته کانال بهم اتصال پیدا کرده‌اند. تراز حداکثر دریاچه ۴۹۲ متر و ظرفیت کل این مخازن ۶۶۰ میلیون متر مکعب می‌باشد. ضمن اینکه ظرفیت مفید و قابل بهره‌برداری در صورتی‌که به طور ثقلی آب از آن خارج شود ۳۴۰ میلیون متر مکعب است. در رقوم پر آبی دریاچه (۴۹۲ متر) مساحت مخازن ۱ و ۲ و ۳ به‌ترتیب برابر با ۲۰ و ۱۷ و ۹ کیلومتر مربع مجموعاٌ ۴۶ کیلومتر مربع می‌باشد. این مخازن در حال حاضر آب شرب کل منطقه سیستان و شهر زاهدان را نیز تامین می‌کند.

رودخانه هيرمند زابل، تنها شريان حياتي سيستان است كه از طرف كوه هاي بابایغما در افغانستان سرچشمه گرفته و پس از طي مسافتي در حدود ۱۰۵۰ كيلومتر وارد درياچه هامون مي‌شود. كه البته در مدت هفت سال خشكسالي هيچ آبي وارد درياچه هامون نشده و اين درياچه با تمام زيبائي به گودالي پر از شن و خاك تبديل شده است. تمام آب مصرفي دشت سيستان از طريق اين رود تأمين مي‌شود. در ضمن، دوام رودخانه‌هاي منشعب از آن و درياچه و مخازن چاه نيمه، همه بستگي به جريان آب هيرمند دارد. هيرمند در مرز ايران و افغانستان به دو شعبه تقسيم مي‌شود. شعبه اصلي كه به نام رود مشترك ناميده مي‌شود قسمتي از مرز مشترك دو كشور را تشكيل مي‌دهد، سپس وارد افغانستان مي‌شود. شعبه ديگر، در خاك ايران است كه خود به دو شاخه تقسيم مي‌شود. يكي به طرف چاه نيمه‌ها و ديگري به‌طرف مناطق كوهك و زهك مي‌رود كه دو سد انحرافي در اين دو منطقه بر روي آن احداث شده است.















قابل ذکر است که حجم آب این چاه نیمه‌‌ها با توجه به خشکسالی‌‌های مکرر سال‌های اخیر و پرداخت نشدن حقابه دریاچه هامون از طرف کشور افغانستان کاهش یافته و خطر زیست ‌محیطی و بین ‌الملی آن منطقه را تهدید خواهد کرد و در صورتی که آب ورودی از کشور افغانستان کماکان به صورت رواناب‌ وارد منطقه سیستان شود مشکلات آب شرب نیز بر تهدیدات ناشی از خشکسالی ۱۵ ساله می ‌افزاید.

رودخانه هیرمند با حوضه آبریزی به وسعت 350 هزار کیلومتر مربع، بزرگترین رود فلات ایران و کشور افغانستان است. این رود با طول قریب به 1100 کیلومتر طولانی‌ترین رود در جنوب آسیا بین سند و دجله و فرات محسوب می‌شود و از ارتفاعات کوه‌های بابایغما در شمال باختر کابل در منطقه هزاره‌جات سرچشمه می گیرد که در مناطق مرکزی افغانستان قرار دارد و از ولایات قندهار، هلمند و نیمروز می‌گذرد و به مرز مشترک ایران و افغانستان می‌رسد، و بالاخره وارد تالاب بین المللی هامون و دریاچه های آن می‌گردد.

























 

چاه نیمه‌ها و بند کمال خان افغانستان

رودخانه هیرمند با حوضه آبریزی به وسعت 350 هزار کیلومتر مربع، بزرگ‌ترین رود فلات ایران و کشور افغانستان است. پس از جدایی افغانستان از ایران در سال 1857 میلادی، تلاش زیادی برای تعیین خط مرزی بین دو کشور صورت گرفت، اما مهم‌تر از حکمیت برای تعیین خط مرزی، نحوه استفاده از منابع آب مشترک دو کشور به‌ویژه در دشت سیستان و رودخانه مرزی هیرمند می‌باشد. به‌همین دلیل از بدو جدایی دو کشور،‌ در همه حکمیت‌های خط مرز، به‌گونه‌ای حکمیت در مورد آب و حقآبه دو کشور از رودخانه هیرمند  نیز مورد بررسی و اعلام نظر قرار گرفته است.



































از جمله حکمیت‌های مذکور می‌توان به حکمیت گلداسمیت (1872)، مک ماهون (1905) و نیز کمیسیون دلتا (1951) اشاره نمود. همچنین توافقاتی بین دو کشور برای استفاده از آب رودخانه هیرمند صورت گرفت (مانند توافقنامه 1316) که با وجود امضاء از جانب مقامات دو کشور، بنا بدلایلی عملیاتی نگردید. سرانجام در سال 1351 معاهده نحوه استفاده از آب رودخانه مرزی هیرمند  بین دو کشور امضا و مبادله گردید که در حال حاضر نیز مورد استناد و پذیرش هر دو کشور قرار دارد.

رودخانه هیرمند با طول قریب به 1100 کیلومتر طولانی‌ترین رود در جنوب آسیا بین سند و دجله و فرات محسوب می‌شود
با فرض برداشت سالانه ۵۰ میلیون مترمکعب، مجموع آب‌های مورد استفاده در افغانستان به طور تقریب ۳۱ هزار میلیون مترمکعب را شامل می‌شود. این بدان معنی است که بقیه این آب به دلیل عدم توانایی افغانستان در ذخیره سازی، به طور طبیعی در قالب رواناب‌ها به سمت آبریزگاه طبیعی خود در ایران سرازیر می‌شود. احداث بند کمالخان، از نظر ظرفیت شاید حائز اهمیت نباشد، اما در مواقع کم آبی و خشکسالی، جلوی رساندن آب حداقلی هیرمند به سمت ایران را خواهد گرفت که در این شرایط، حیات در سیستان را به مخاطره خواهد انداخت.































با تکمیل بند کمال خان بر روی رودخانه هیرمند در سال 1400 جلوی  ورود آب به ایران را گرفت و در عوض آب را به سمت " گود زره" که شوره‌زاری بیش نیست هدایت کرد.  در حالی که حیات ۱.۵میلیون نفر وابسته به  این حقابه می‌باشد.