اخبار برساد شید ایرانیان

مکران در تسخیر کرمان؛ لکه‌پروژه‌هایی که توسعه نمی‌آورند

۱۴۰۴ دی ۹, سه‌شنبه

گروه اقتصادی خبرگزاری فارس؛ توسعه در قرن حاضر رویای همه کشورهای جهان است. همه می‌کوشند تا با اتکا به ظرفیت‌ها و همچنین موقعیتشان در جهان در میان سایر کشورها نقشی برعهده گرفته و جریان اقتصاد دنیا را به ظرفیت‌های کشور خود وابسته کنند.در این میان یکی از بکرترین ظرفیت‌های توسعه حال حاضر جهان. نواره باریک اما طولانی در جنوب ایران است. نواری که مکران نام دارد و از میناب در هرمزگان تا دشت یاری در سیستان و بلوچستان نام این منطقه را با آواهای متفاوت ادا می‌کنند.روزنامه فایننشیال تایمز مرتبه‌ای در یکی از تحلیل‌های خود نوشته بود که «مکران بکرترین فرصت توسعه ایران است».فصل صفر: مکران دور در توسعه، نزدیک در برنامه‌های کاغذیاین منطقه که سال‌ها از نقطه تمرکز سیاسی و اقتصادی ایران به دورافتاده در انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۴۰۳ به اوج شهرت خود رسید.طوری که پای ثابت برنامه‌های همه نامزدهای انتخاب البته روی کاغذ بود. پیروز انتخابات ۱۴۰۳ هم توجهی ویژه‌ای البته در رسانه به منطقه مکران کرد و کار به جایی رسید که زمزمه تغییر پایتخت از تهران به مکران هم توسط اعضای دولت بارها مطرح شد.فارغ از برنامه‌های کاغذی و اقدامات رسانه‌ای، پایش دقیق اقدامات انجام شده در یک دهه اخیر در مکران می‌تواند، زوایای جالبی از بکرترین فرصت توسعه ایران پرده بردارد.نخستین مسئله‌ای که پس از اسکن پیشرفت‌های منطقه مکران به چشم می‌خورد، حضور ویژه کرمانی‌ها در این منطقه است.ادامه این گزارش به بررسی علاقه کرمانی‌ها به منطقه مکران اختصاص دارد.

بر اساس یافته‌های این گزارش، هم اکنون دو جریان شناخته شده متعلق به منطقه کرمان در منطقه مکران فعالیت می‌کنند.فصل اول: کنسرسیوم فولاد سیرجانی، بازیگر نقش اول مکراننخستین جریان مرتبط با فولادی‌های کرمان به نمایندگی دو مجموعه گوهر زمین سیرجان و گل‌گهر سیرجان است. اقدامات کنسرسیوم فولادی‌ها با محوریت شرکت‌های کرمانی نخست با طرح فولاد سترگ مکران به ظرفیت ۱۰ میلیون تن تولید کلید خورد. این مجموعه فولادی که در صورت احداث بزرگ‌ترین تولیدکننده فولاد کشور است، بنا بود سالانه ۱۶ میلیون تن سنگ‌آهن و سایر مواد اولیه را از خارج از کشور وارد کند و آن را تبدیل به 10 میلیون تن فولاد نهایی کرده و سپس صادر کند.بر اساس گزارش‌های غیررسمی این مجموعه حتی اقدام به خرید معدن سنگ‌آهن در استرالیا نیز کرده و تفاهم‌نامه‌ای با منطقه آزاد جهت احداث بندر اختصاصی برای کارخانه فولاد نیز در دستور کار بوده است.علی‌رغم اخبار رسانه‌ها تاکنون اقدام اجرایی در این راستا انجام نشده است.
قدام دیگر کنسرسیوم فولاد کرمانی‌ها راه‌اندازی شرکت توسعه و مدیریت سرزمین مکران است. این شرکت در دوره مدیریت حسین دهقان در منطقه مکران تفاهم‌نامه‌هایی با دولت به امضا رساند که یکی از این تفاهم‌نامه‌ها سرمایه‌گذاری در ۷ ابرپروژه به ارزش ۳.۲ میلیارد دلار شامل توسعه بندر جاسک، طرح هیدروژن سبز و اکتشاف پهنه‌های معدنی مکران بود.بنا بود در ازای این طرح‌ها زمین از منطقه در اختیار کنسرسیوم فولادی کرمانی برای پیاده‌سازی طرح‌های توسعه قرار گیرد. از این پروژه نیز تاکنون خبری مبنی بر عملیات اجرایی به گوش نرسیده است.
فصل دوم: خیریه مولی‌الموحدین به میدان می‌آیددر کنار کنسرسیوم فولاد کرمانی‌ها، مجموعه دیگر وابسته به کرمان با عنوان خیریه مولی‌الموحدین منتصب به حسین مرعشی نیز به منطقه مکران علاقه‌مند است.مرعشی در یکی از سخنرانی‌های خود گفته بود که «مصمم هستیم بم را به مرکز مکران وصل کنیم. ما باید بندر اختصاصی خودمان را در سواحل مکران داشته باشیم».خیریه مولی‌الموحدین که مجموعه‌های اقتصادی نظیر هواپیمایی ماهان، کرمان خودرو و باغ علوی کرمان را راهبری می‌کند. در سه لکه در مکران فعال شده‌اند. نخستین فعالیت باغ موز ۱۰۰۰ هکتاری در منطقه دشتیاری است، منطقه دوم در حوزه گردشگری در منطقه گوردیم کنارک واقع شده است.سومین منطقه نیز احداث بزرگ‌ترین باغ خرمای مجول جهان در زمینی به مساحت ۲۰۰۰ هکتار در منطقه پلپلک مابین جاسک و بشاگرد است.

سه‌شنبه هر هفته هواپیمای اختصاصی ماهان یکی از مقامات کشوری را برای بازدید از این سه طرح از تهران عازم مکران می‌کند و طرح‌های یاد شده برای مسئولان و شخصیت‌های سیاسی شناخته‌شده‌تر هستند تا مردم.کارشناسان معتقدند، عدم تطبیق طرح‌های یاد شده با وضعیت منابع آب منطقه سبب شده تا مدل توسعه خیریه مولی‌الموحدین در این منطقه تکرار الگوی شکست‌خورده توسعه جزیره‌ای در ایران باشد. برای مثال باغ خرمای مجول پلپلک در بستر رودخانه بنا شده و مشخص نیست در صورت سیل در منطقه که سال‌های پیش نیز شاهد آن بودیم، چه اتفاقی برای آن بیفتد.نقد دوم به این فعالیت‌ها تعارضات اجتماعی گسترده است که از نشانه‌های آن می‌توان به آتش‌زدن کارگاه توسط محلی‌ها اشاره کرد. از طرفی پرداخت حقوق بالا به ۱۵۰۰ نفر از اهالی منطقه آن هم برای سه ساعت کار روزانه در این منطقه سبب شده تا الگوهای اجتماعی منطقه دچار تزلزل شود.

فصل سوم: لکه‌پروژه توسعه نمی‌آوردفارغ از انگیزه کرمانی‌های برای حضور در مکران، نبود یکپارچگی در توسعه منطقه و همچنین خلأ دید همه‌جانبه به پیشرفت سبب می‌شود تا سرمایه‌گذاری‌های انجام شده تا کنون نیز به ضد خود تبدیل شود و امکان پیشرفت پایدار را سلب کند.براین‌اساس وقت آن رسیده که توسعه مکران از کاغذ و رسانه وارد گام اجرایی جدی شود و زمینه استفاده از بکرترین ظرفیت توسعه ایران پس از دهه‌ها از مطالبه رهبر انقلاب در دستور کار قرار گیرد.