کلان پروژهها
پروژه انتقال آب جنوب به شمال چین
از دهه ۱۹۸۰ میلادی به بعد، کاهش تدریجی بارندگی در شمال چین و بهرهبرداری بیش از حد از منابع زیرزمینی، باعث کاهش قابلتوجه منابع آبی و بروز خشکسالیهای مکرر در این منطقه شد. با توجه به توسعه کشاورزی و تسریع روند شهریشدن در شمال این کشور، میزان سرانه منابع آبی به مرور در این ناحیه کاهش یافت و منجر به معضل جدی کمبود آب شد. از همین رو، برای حل مشکل کمآبی، ایده پروژه انتقال آب از جنوب به شمال چین، نخستین بار در سال ۱۹۵۲ (توسط رئیس جمهور فقید، مائو تسه تونگ) مطرح شد.
هدف از این طرح، جبران کمبود آب در شهرهای پکن و تیانجین و استانهای شمالی هبی، هنان و شاندونگ بود. ۵۰ سال بعد (در ۲۳ آگوست ۲۰۰۲) پس از تحقیق و برنامهریزی گسترده، این پروژه توسط شورای دولتی تصویب و کار بر روی مسیر شرقی پروژه در دسامبر ۲۰۰۲ شروع شد. یک سال بعد هم ساخت و ساز در مسیر مرکزی آغاز گشت
پروژه انتقال آب از جنوب به شمال، که به عنوان پروژه انحراف آب از جنوب به شمال نیز شناخته میشود، یک ابر پروژه زیرساختی چند دههای در چین است. این پروژه در نهایت قصد دارد سالانه ۴۴٫۸ میلیارد متر مکعب آب شیرین را از رودخانه یانگ تسه در جنوب چین به مناطق شمالی آن که خشکتر و صنعتیتر است، از طریق سه سیستم کانال انتقال دهد:
مسیر شرقی از طریق مسیر آبراه بزرگ چین.
مسیر مرکزی از قسمت بالایی رودخانه هان (یکی از شاخههای رودخانه یانگ تسه) از طریق قنات بزرگ به پکن و تیانجین.
مسیر غربی که از سه شاخه رودخانه یانگ تسه در نزدیکی کوه بایانکالا به استانهایی مانند چینگهای، گانسو، شانشی، شانکسی، مغولستان داخلی و نینگ شیا عبور میکند.
مائو تسه تونگ ایده یک پروژه مهندسی انبوه را به عنوان پاسخی به مشکلات آب چین در اوایل سال ۱۹۵۲ مورد بحث قرار داد. گزارش شده که او گفته: «آب زیادی در جنوب وجود دارد، اما در شمال نه. اگر ممکن باشد، مقداری آب قرض بگیرید خیلی خوب خواهد بود.» ساخت و ساز در سال ۲۰۰۳ آغاز شد.
تا سال ۲۰۱۴، بیش از ۷۹ میلیارد دلار برای آن هزینه شده بود که آن را به یکی از جاه طلبانهترین و گرانترین پروژههای مهندسی در تاریخ بشر تبدیل کرد.
مسیر شرقی
پروژه مسیر شرقی (ERP) شامل ارتقای آبراه بزرگ چین است و برای منحرف کردن بخشی از جریان کل رودخانه یانگ تسه به شمال چین از آن استفاده خواهد شد. به گفته هیدرولوژیستهای چینی، کل جریان یانگ تسه در نقطه تخلیه آن به دریای چین شرقی، به طور متوسط ۹۵۶ کیلومتر مکعب در سال است. جریان سالانه حتی در خشکترین سالها از حدود ۶۰۰ کیلومتر مکعب در سال پایینتر نمیآید.
آب رودخانه یانگ تسه به کانال جیانگدو کشیده میشود، جایی که در دهه ۱۹۸۰ یک ایستگاه پمپاژ غولپیکر ۴۰۰ متر مکعب بر ثانیه (۱۲٫۶ میلیارد متر مکعب در سال در صورت کار مداوم) ساخته شد. سپس آب توسط ایستگاههایی در امتداد کانال بزرگ و از طریق یک تونل در زیر رودخانه زرد و پایین یک قنات به مخازن نزدیک تیانجین پمپاژ میشود. ساخت و ساز در مسیر شرقی به طور رسمی در ۲۷ دسامبر ۲۰۰۲ آغاز شد و انتظار میرفت که آب تا سال ۲۰۱۳ به تیانجین برسد. با این حال، علاوه بر تأخیر در ساخت و ساز، آلودگی آب بر میزان زیستپذیری مسیر تأثیر گذاشتهاست. در ابتدا انتظار میرفت این مسیر برای استانهای شاندونگ، جیانگسو و هبی آب تأمین کند و عملیات آزمایشی در اواسط سال ۲۰۱۳ آغاز شود. ورود آب به شاندونگ در سال ۲۰۱۴ آغاز شد و پیشبینی میشود در سال ۲۰۱۸ یک میلیارد متر مکعب آب انتقال یابد.
در اکتبر ۲۰۱۷ آب به تیانجین رسید. انتظار میرود که تیانجین ۱ میلیارد متر مکعب در سال آب دریافت کند. قرار نیست مسیر شرقی پکن را تأمین کند و قرار است پکن از مسیر مرکزی تأمین شود.
طول خط تکمیل شده کمی بیش از ۱۱۵۲ کیلومتر خواهد بود و به ۲۳ ایستگاه پمپاژ با ظرفیت ۴۵۴ مگاوات مجهز است.
یکی از عناصر مهم مسیر شرقی، گذرگاه تونلی در زیر رودخانه زرد، در مرز شهرستانهای دونگپینگ و دانگی در استان شاندونگ خواهد بود. این گذرگاه شامل دو تونل افقی به قطر ۹٫۳ متر است که در ۷۰ متری زیر بستر رودخانه زرد قرار دارد.
با توجه به توپوگرافی دشت یانگ تسه و دشت شمال چین، برای بالا بردن آب از یانگتسه به گذرگاه رودخانه زرد نیاز به ایستگاههای پمپاژ خواهد بود. کمی جلوتر در شمال، آب در یک مجرای آب به سمت پایین در جریان خواهد بود.
نقشهای از پروژه بزرگ انتقال آب از جنوب به شمال چین:
مسیر مرکزی
مسیر مرکزی یا میانی از مخزن دانجیانگکو در رودخانه هان، شاخهای از رودخانه یانگ تسه، به پکن میرود. این پروژه شامل افزایش ارتفاع سد دانجیانگکو با افزایش ارتفاع تاج سد از ۱۶۲ متر به ۱۷۶٫۶ متر از سطح دریا بود. این اضافه شدن به ارتفاع سد باعث شد تا سطح آب در مخزن از ۱۵۷ متر به ۱۷۰ متر از سطح دریا برسد، و این افزایش ارتفاع باعث شد که جریان به داخل کانال انحراف آب سرازیر شده و شروع به حرکت در کانال کند.
مسیر میانی که در زبان عامیانه به عنوان کانال بزرگ نیز شناخته میشود، در دشت شمالی چین و در سراسر آن ساخته شدهاست. کانال به گونهای ساخته شدهاست که گرانش زمین، آب را از مخزن دانجیانگکو تا پکن بدون نیاز به ایستگاههای پمپاژ میراند. بزرگترین چالش مهندسی این مسیر، ساخت دو تونل در زیر رودخانه زرد برای عبور دادن جریان کانال بود. ساخت و ساز در مسیر مرکزی در سال ۲۰۰۴ آغاز شد. در سال ۲۰۰۸، امتداد شمالی مسیر مرکزی به طول ۳۰۷ کیلومتر با هزینه ۲ میلیارد دلار تکمیل شد. آب در آن بخش از کانال نه از رودخانه هان بلکه از مخازن در استان هبی در جنوب پکن میآید. کشاورزان و صنایع در هبی مجبور شدند مصرف آب را کاهش دهند تا آب به پکن منتقل شود.
انتظار میرفت کل پروژه در حدود سال ۲۰۱۰ تکمیل شود. تکمیل نهایی در سال ۲۰۱۴ بود تا امکان ساخت حفاظتهای محیطی بیشتر در طول مسیر فراهم شود. یکی از مشکلات تأثیر این پروژه بر روی رودخانه هان، زیر سد دانجیانگکو بود که تقریباً یک سوم آب از آن منحرف میشود. یکی از راه حلهای بلندمدت که در حال بررسی است، ساخت کانال دیگری برای هدایت آب از سد سه دره به مخزن دانجیانگکو است. در روز جمعه، ۱۲ دسامبر ۲۰۱۴، بخش میانی پروژه آب جنوب به شمال چین، بزرگترین پروژه انتقال آب جهان تا به امروز، افتتاح شد
صنایع از استقرار در حوضه آبخیز مخزن، برای آشامیدنی بودن آب آن منع شدهاند.
پروژه انتقال آب از جنوب به شمال چین چه مشکلاتی را با خود به همراه داشت؟
این طرح از ابتدا نگرانیها را پیرامون خطرات احتمالی در زمینه محیطزیست، جابهجایی سکنه و تخریب مراتع برانگیخت. باتلاقشدن اکوسیستم در بالادست رودخانه یانگ تسه (با پیشینه جنگلزدایی)، کاهش جریان آب در سد موجود بر روی رودخانه یانگ تسه (که با کاهش تولید برق همراه است)، هزینه بالای ساختوساز و پرداخت غرامت به افرادی که مسکن خود را از دست میدهند، از نگرانیهایی بود که این پروژه با خود به همراه داشت.
در ماه مه ۲۰۱۱ نیز مقامات چینی صراحتاً اعلام کردند که موانعی در پروژه انتقال آب از جنوب به شمال چین وجود دارد؛ که شامل اثرات زیستمحیطی و مشکلاتی برای افرادی که در مسیر انتقال آب ساکن هستند، میشود.
- پروژه انتقال آب و عوارض زیست محیطی آن
ادوارد وانگ، خبرنگار باسابقه نیویورک تایمز، در همان سال نوشت: «به باور برخی از کارشناسان و متخصصان چینی، این سیستم میتواند اکولوژی رودخانههای جنوبی را از بین ببرد و آنها را مانند رودخانه زرد بلااستفاده کند. دلیل این پیشبینی هم غفلت دولت از انجام مطالعات و بررسیهای دقیق عنوان شد.»
صحبتهای دیگری پیرامون مسئله آلودگی این آبها مطرح بود و گفته میشد «اگر نتوان کیفیت آب را به طور مؤثر بهبود بخشید، آبزیان زیادی از بین خواهند رفت.» دولت چین نیز اذعان کرده بود که آب یکی از چشمههای مسیر شرقی آلوده و ناپاک است و ما نمیدانیم آیا میتوان از آن حتی برای مصارف کشاورزی استفاده کرد یا نه.»
همچنین در سالهای نخست پروژه، هشدارهایی در رابطه با احتمال رسوبگذاری، بروز سیل و خطر آلودگی رودخانه هان داده شده بود.
- مشکل در اسکان و دردسر مهاجرت؛ از دیگر مشکلات این پروژه
از دیگر مشکلات این پروژه، مقاومت روستائیانی بود که در مسیرهای انتقال آب سکونت داشتند و مایل به جابهجایی نبودند. قرار بود در مجموع ۳۳۵۰۰۰ نفر از سکنه اطراف سد دانجیانگکو جابهجا شوند. این جابهجایی یک مشکل جدی محسوب میشد چرا که در واقع جای مناسبی برای اسکان تازه وجود نداشت. کسانی هم که نقلمکان کردند، شکایت داشتند که زمینی که برای اسکان مجدد آنها انتخاب شده بود خیلی مناسب نیست.