کلان پروژهها
تاسیسات آبرسانی که شامل شبکهٔ تونلی از لولههای بتنی به قطر چهار متر که به طول نزدیک به سه هزار کیلومتر اقصینقاط کشور را در برمیگیرد و شامل: بیش از هزار و سیصد حلقه چاه آب که تعداد کثیری از آنها دارای عمق بیش از پانصد متر است و دهانهٔ آنها شبیه چاههای معمولی نیست و آنقدر سطح وسیعی دارد که مانند دریاچه میماند.
این شبکه آبرسانی روزانه شش میلیون و پانصد هزار مترمکعب آب شیرین را جهت مصارف شرب – کشاورزی و دامداری به شهرهای طرابلس – بنغازی – سرت و دیگر مناطق لیبی منتقل مینماید.
پیشینه و اکتشافدر سال: ۱۹۵۳ میلادی در طی عملیات جستجوی میدانهای نفتی جدید در بیابانهای جنوب لیبی علاوه بر کشف مقادیر قابلتوجهی نفت به اکتشاف مقادیر زیادی آب شیرین موسوم به آب فسیل یا محبوس منجر گردید.
سفرههای آب زیرزمینی در یک میدان مشترک بین کشورهای لیبی – چاد – مصر و سودان در غرب نیل و صحرای بزرگ آفریقا واقع گشته و دو کشور لیبی و مصر بیشترین سهم از این منابع آبی را در اختیار دارند.
لیبی یکی از خشکترین کشورهای جهان است که دارای کمترین مقدار رودخانهها و دریاچهها است و میانگین بارش سالانه آن حدود دو و نیم سانتیمتر است.
این منابع آب کشف شده نهتنها میتوانست بهراحتی آب شرب جمعیت هفت میلیوننفری لیبی را تأمین کند بلکه با ایجاد شبکهٔ آبرسانی میتوانست شنهای صحراها و بیابانهای بزرگ این کشور را به خاک حاصلخیز زراعی بدل نماید.
در اقدامی مشترک سه ارگان آژانس بینالمللی انرژی اتمی – برنامه توسعه سازمان ملل و بانک جهانی و با همکاری دولتهای چهار کشور فوقالذکر به مطالعه این منبع گسترده آب زیرزمینی در کویر منطقه صحرای بزرک آفریقا پرداختند.
آژانس بینالمللی انرژی اتمی با استفاده از ایزوتوپها – نقشهای سهبعدی از سیستم این سفرههای آب فسیلی تهیه نمود و در گزارش بخش هیدرولوژی آژانس بینالمللی انرژی اتمی ذکر شد که این سیستم سفرههای آبهای زیرزمینی بزرگترین منبع آب فسیلی در جهان است و بزرگترین منبع آتی و در برخی موارد تنها منبع آینده آب برای تأمین نیازهای رشد یابنده موجود و هماهنگ با رشد جمعیت و روند توسعه در کشورهای چاد – مصر – لیبی و سودان میباشد.
در سوم اکتبر سال: ۱۹۸۳ در کنگره عمومی خلق لیبی آغاز پروژه بهرهبرداری و انتقال آب از منابع زیرزمینی جنوب کشور و تأسیس سازمان رودخانه مصنوعی عظیم جهت اجرای این پروژه در چهار فاز تصویب شد.
مشخصات و ویژگیهای پروژه:
پروژه انتقال آب در چهار فاز طراحی و تعریف گردید و اجرای آن از سال: ۱۹۸۳ کلید خورد.
فاز یک: دو میلیون مترمکعب آب را در امتداد ۱۲۰۰ کیلومتر خط لوله از منطقه سریر و شهر تازربو تا مخزن شهر اجدابیا و از آنجا به مخازن شهرهای بنغازی و سرت را تأمین میکند
فاز دو: پمپاژ از آبخوان واقع در جنوب غربی منطقه بیابانی فزان به شهر طرابلس و دشت جفارا.
فاز سه: گسترش فاز یک موجود – ۶۸/۱ میلیون مترمکعب اضافی در روز افزایش ظرفیت کل به ۶۸/۳ مترمکعب در روز احداث هشت ایستگاه پمپاژ جدید و ۷۰۰ کیلومتر خط لوله جدید.
فاز چهار: تأمین ۱۳۸۰۰۰ مترمکعب آب به شهر توبروک و خط ساحلی شمال لیبی – ساخت چاههای جدید در روستای جغوب و مخزن جنوبی شهر توبروک و احداث ۵۰۰ کیلومتر خط لوله جدید.
دولت لیبی در سال ۲۰۰۸ طی زمان بیش از سیسال و صرف هزینهای نزدید به ۳۰ میلیارد دلار سه فاز پروژه را به اتمام رسانده و در میان اجرای فاز چهارم و نهایی آن بود. اجرای پروژه منجر به احداث ۳۷۰۰ کیلومتر جاده جدید در کشور لیبی گردید و همچنین مهندسان تکنیسینها و کارگران لیبیایی و سایر مهاجرین آفریقایی طی ساخت این شبکه آبرسانی دویست و پنجاه میلیون مترمکعب خاکبرداری انجام نموده و پانصد هزار قطعه لوله بتنی عظیم ساختند.
دولت لیبی برای تولید و ساخت لولهها مخازن نگهداری و دستگاههای پمپاژ کارخانههای متعددی در سرتاسر لیبی ساخت و کلیه نیازهای این پروژه بهصورت بومی توسط شرکتهای خارجی در خود کشور صورت گرفت.تغالزایی بهصورت فزایندهای رخ داد و به علت بازار کار خوبی که در لیبی وجود داشت توافق امنیتی جهت مهار مهاجرین جویای کار آفریقایی بین اروپا و لیبی شکل گرفت.
نشریه کریستین ساینس مانیتور آمریکا در مورخ: ۰۲/۰۶/۸۹ در گزارشی تحت عنوان: بزرگترین پروژه آبرسانی جهان در لیبی رو به اتمام است بیان نمود عرضه آب شیرین و قابل شرب در سطح جهان علیالخصوص آفریقا محدود شده و در حالی که کشورهای عربی و خاورمیانه و شمال آفریقا بر سر حق استفاده از رودخانهها در مناطق خشک با یکدیگر رقابت و منازعه میکنند مانند اختلاف و مناقشه دو کشور مصر و سودان بر سر استفاده از آب رود نیل. کشور لیبی با اجرای این پروژه عظیم و بهرهبرداری گسترده از بزرگترین منابع آب زیرزمینی فسیلی جهان مشکلات آبی خویش را حل نموده همچنین این شبکه انتقال آب صنایع دامداری و کشاورزی کشور را به شدت تقویت نموده و با احداث مزارع و مجتمعهای عظیم کشاورزی توسعه باغداری و گلخانهها و صنعت کشاورزی و دامداری لیبی را کاملاً دگرگون نموده و بهرهوری و پیشرفت این صنایع روند بسیار سعودی در این کشور دارد. در این گزارش همچنین از ابراز امیدواری مسئولان کشاورزی لیبی اشاره گشته که با استفاده از بزرگترین شبکه آبرسانی جهان که در کشورشان ساخته شده یکصد و شصت هکتار زمین زراعی جدید را با روشهای آبیاری قطرهای و سایر روشهای پیشرفته که از اتلاف و هدر رفت آب جلوگیری میکند زیر کشت ببرند که نهتنها در کشاورزی خودکفا شوند بلکه دست به صادرات گسترده محصولات کشاورزی بزنند.
در زمان اعلانجنگ علیه حکومت قذافی به رهبری ناتو در سال ۲۰۱۱ سه فاز اولیه پروژه اتمام یافته بود ولی بخت با این پروژه یار نبود و تکمیل فاز چهارم پروژه متوقف گردید و با آغاز بمباران ناتو در مارس ۲۰۱۱ این پروژه به صورت کامل تعطیل گردید.
در جولای سال ۲۰۱۱ ناتو نهتنها خط لوله نزدیک به برگا را بمباران کرد بلکه کارخانهها و انبارهای تولید لولهها را تحت عنوان این ادعا که از آنها بهعنوان انبار نظامی و پرتاب راکت استفاده میشود را بمباران نمود.
