مقالات
آب مورد نیاز براي آبیاري اراضی دشت سیستان ومقایسه آن با حق آبه ایران از رودخانه مرزي هیرمند
آب مورد نیاز براي آبیاري اراضی دشت سیستان ومقایسه آن با حق آبه ایران از رودخانه مرزي هیرمند
پرویز حقیقتجو، دانشجوي دکتري گروه هیدرولوژي ، دانشکده مهندسی علوم آب ، دانشگاه شهید
چمران ،اهواز 1
عبدالکریم بهنیا ، دانشیار گروه هیدرولوژي ، دانشکده مهندسی علوم آب ، دانشگاه شهید چمران ،اهواز
مقدمهپرویز حقیقتجو، دانشجوي دکتري گروه هیدرولوژي ، دانشکده مهندسی علوم آب ، دانشگاه شهید
چمران ،اهواز 1
عبدالکریم بهنیا ، دانشیار گروه هیدرولوژي ، دانشکده مهندسی علوم آب ، دانشگاه شهید چمران ،اهواز
دشت سیستان در شرق کشور ایران واقع شده است و اراضی قابل کشت در این دشت داراي وسعتی معادل 140 هزار هکتارمی باشد . یکی از عوامل محدود کننده کشاورزي در دشت سیستان آب است . با توجه به اینکه میانگین بارندگی سالانه دشت مذکور 60 میلی متر است[ 1] و اقلیم منطقه خیلی خشک است بنابراین عملیات کشاورزي وابسته به شدت جریان رودخانه هیرمند می باشد که تنها منبع تامین آب آبیاري براي منطقه است.
در این بررسی آب مورد نیاز براي آبیاري اراضی قابل کشت در منطقه با استفاده از روشهاي تجربی تخمین تبخیر و تعرق محاسبه شده است و با نتایج حاصل از لیسیمتر مقایسه شده اند و بر این اساس هیدرومدول براي دشت سیستان محاسبه شده است. تبخیر و تعرق در برگیرنده دو مولفه می باشد که یکی تبخیر آب از سطوح مختلف شامل سطح خاك مرطوب آبیاري شده ، سطح آزاد آب و سطح برگ گیاهان است و دیگري تعرق که خروج بخار آب از برگ گیاهان و ورود آن به هوا است[ 2] تخمین مقدار تبخیر وتعرق قسمت مهمی از برنامه ریزي آبیاري است و براي طراحی کلیه سیستم هاي آبیاري اعم از بارانی ، قطره اي و سطحی یکی از نخستین گام ها محاسبه مقدار تبخیر وتعرق و آب مصرفی گیاه است[ 3].آب مصرفی گیاه براي اهداف عملی با مقدار تبخیر وتعرق برابر فرض می شود زیرا 99 درصد آب مصرفی گیاه صرف تبخیر وتعرق و یک درصد آن صرف ساختمان بافت هاي گیاهی می گردد. نتایج محاسبه تبخیر وتعرق در مناطق مختلف کشور به قرار زیر هستند:
در یک بررسی با استفاده از داده هاي ایستگاه هوا شناسی ایستگاه زابل به مدت 27 سال طی سال هاي 1346 الی 1373 تبخیر وتعرق پتانسیل ماهانه با روش پنمن براي این ایستگاه با برنامه رایانه اي که توسط سازمانFAO تهیه گردیده، محاسبه شده است . جمع تبخیر وتعرق سالانه معادل 2875 میلی متر برآورد شده است و در بررسی دیگر فرشی وهمکاران نیاز آبی یونجه را در منطقه سیستان با استفاده از نرم افزارهاي CROPWAT و 9 IRSIS معادل 2243 بر آورد کرده اند. همچنین در یک تحقیق دیگر زارع ابیانه و همکاران با استفاده از آمار 16 ساله ایستگاه هاي اکباتان و نوژه نتیجه گرفته اند که نتایج حاصل از روش هاي تشتک اصلاح شده FAO،مانتیث، مکینک، تورك، کریستین سن، هارگریوز، جنسن و همکاران و تشعشعی اصلاح شده FAO معرف هاي مناسب نیاز آبی منطقه هستند.
علیزاده و همکاران روش هاي فائوپنمن- مانتیث، هارگریوز- سامانی، هارگریوز- سامانی اصلاح شده و روش تشتک تبخیر را براي محاسبۀ تبخیر و تعرق پتانسیل در خراسان بکار برده اند و نتیجه گرفته اند که گرچه روشفائوپنمن - مانتیث بهترین روش برآورد تبخیر و تعرق پتانسیل است اما بدلیل اینکه نیازمند داده هاي هواشناسی نسبتا زیادي می باشد، بنابراین در مناطقی که فاقد این داده ها هستند قابل استفاده نمی باشد، در نهایت استفاده از روشهارگریوز – سامانی واسنجی شده را توصیه کرده اند.
توشیح و سی و سه مرده مقادیر تبخیر و تعرق بالقوه گیاه مرجع (چمن) را با لیسیمتر طی سه سال اندازه گیري کرده اند و با مقادیر حاصل از روشهاي تجربی مقایسه کرده اند و نتیجه گرفته اند که روش هاي تشتک تبخیر کلاسالف، بلینی- کریدل و تشعشع روش هاي مناسبی هستند.
مجدزاده و صمدي روش هاي بلینی-کریدل (پروئیت)، تورنتویت، پنمن فائو و تشعشعی را در کرمان براي محاسبه
تبخیر و تعرق پتانسیل بکار برده اند و نتیجه گرفته اند که بهترین فرمول براي برآورد تبخیر و تعرق پتانسیل فرمول بلینی کریدل است.Shuttleworth توصیه کرده است در مناطقی که روشپنمن- مانتیث را به علت فقدان برخی از دادهها نمی توانید به کار ببرید باید از روش هارگریوز- سامانی استفاده کنید هدف از این بررسی محاسبۀ تبخیر و تعرق منطقه سیستان و مقایسه آن با نتایج حاصل از لیسیمتر و سپس محاسبه هیدرومدول منطقه و مقایسه آن با حق آبه ایران از رودخانه هیرمند می باشد.
برای ادامه مطلب روی متن زیر کلیک کنید:
آب مورد نیاز براي آبیاري اراضی دشتسیستان ومقایسه آن با حق آبه ایران از رودخانه مرزي هیرمند
دسته بندی :
آب۱۴۰۴ دی ۱۶, سهشنبه