مقالات
بررسی راهکارها و چالشهای مدیریت منابع آب در تولید پسته ( مطالعه موردی شمال استان کرمان)
بررسی راهکارها و چالش های مدیریت منابع آب در تولید پسته )مطالعه موردی شمال استان کرمان)
فاطمه باقی زاده ، حمیدرضا میرزائی خلیل آبادی ، حسین مهرابی بشرآبادی ، سید عبدالمجید جلائی ، محمدرضا زارع مهرجردی
فاطمه باقی زاده ، حمیدرضا میرزائی خلیل آبادی ، حسین مهرابی بشرآبادی ، سید عبدالمجید جلائی ، محمدرضا زارع مهرجردی
مقدمه
کشاورزی به عنوان قدیمی ترین فعالیت تولیدی، طی قرنها مهمترین فعالیت اقتصادی همه کشورهای جهان بوده است. امروزه بخش کشاورزی همچنان بخش غالب اقتصاد ملی در بسیاری از کشورهای در حال توسعه است، به طوری که رشد و توسعه اقتصادی این کشورها ارتباط بسیار نزدیکی با توسعه بخش کشاورزی آنها دارد. به عبارت دیگر توسعه کشاورزی در چارچوب توسعه ملی مطرح میشود. پذیرش اهمیت بخش کشاورزی در اقتصاد کنونی جهان، آینده کشورها و نیاز مبرم به درآمدهای ارزی از آن و نیز استفاده از محصولات آن برای مصارف داخلی، توجه به بخش کشاورزی را ایجاب میکند. در ایران نیز بخش کشاورزی یکی از مهمترین بخش های اقتصاد محسوب میشود . به طوریکه سهم ارزش افزوده بخش کشاورزی از تولید ناخالص داخلی بدون نفت در این سالها، روند صعودی داشته و به حدود 2 / 9 درصد افزایش یافته است. بخش کشاورزی 8 / 3 درصد از تولید ناخالص ملی، 8 / 16 درصد از اشتغال و 44 / 25 درصد از صادرات غیر نفتی را به خود اختصاص داده است. که در این میان ضرورت تولید محصول پسته بسیار حائز اهمیت است. پسته یکی از محصولات اصلی و سودآور کشاورزی در مناطق کم آب ایران به شمار میرود. به طوری که تولید پسته میتواند اشتغال و درآمدزایی مناسبی را برای کشاورزان ایجاد کند (شهیدی و همکاران، 1400.) تولید پسته نقش مهمی در اقتصاد کشور ایران ایفا میکند و این فعالیت با فراهم کردن فرصت های شغلی بسیار به بهبود تولید ناخالص داخلی کمک میکند. موقعیت جغرافیایی و آب و هوای ایران شرایط مناسبی را برای کشت پسته فراهم میکند. استان های کرمان، خراسان، یزد و فارس عمده ترین مناطق تولیدکننده پسته در کشور هستند. بر اساس گزارش گمرک ایران، پسته یکی از پنج محصول برتر صادراتی ایران است. ایران در سال 2020 - 2019 حدود 220000 تن پسته به ارزش بیش از 2 / 1 میلیارد دلار صادر کرده است. مقاصد اولیه پسته ایران چین، هنگ کنگ، ویتنام، امارات متحده عربی و کشورهای مختلف اروپایی مانند آلمان، ایتالیا و هلند است. افزایش تقاضای جهانی برای پسته و مزایای سلامت آن، فرصتی را برای ایران فراهم میکند تا سهم بازار خود را گسترش دهد و شیوههای کشاورزی خود را بهبود بخشد ( FAO.2020 ، انجمن پسته ایران 2020 ، سازمان توسعه و تجارت 2020 .) ایران نقش مهمی در بازار جهانی پسته داشته و استان کرمان نقشی محوری در تولید پسته کشور دارد. ایران 74 درصد از سطح زیر کشت پسته جهان را به خود اختصاص داده است و استان کرمان به تنهایی 46 درصد از باغات پسته جهان را به خود اختصاص داده است. استان کرمان به عنوان قطب تولید پسته ایران، بیش از 50 درصد از پسته کل کشور را تولید میکند. این استان با دارا بودن 300 هزار هکتار باغ پسته، رتبه اول تولید پسته در ایران را به خود اختصاص داده است . شهرستان های رفسنجان، سیرجان، زرند، کرمان و انار از مهمترین مناطق تولید پسته در استان کرمان هستند ( Narmada & Bakhshi., 2019 ). علیرغم موفقیت صنعت پسته ایران، چالش هایی مانند کمبود آب، نوسان قیمت های جهانی و رقابت با سایر کشورهای تولید کننده پسته مانند آمریکا و ترکیه وجود دارد . که از مهمترین این چالش ها مدیریت منابع آب است. آب منبع طبیعی ضروری است که چشم اندازهای منطقه ای را شکل میدهد و برای کارکرد اکوسیستم ها و زندگی مطلوب انسانی بسیار حیاتی میباشد. کشور ایران با قرار گرفتن در در منطقه خشک و نیمه خشک و با میانگین بارندگی 250 میلیمتر در سال که معادل یک سوم بارش جهانی است و با توجه به روند نزولی میزان سرانه آب تجدیدپذیر کشور در طی سالهای اخیر، در صورت ادامه این روند وضعیت آب در آینده به مراتب بدتر خواهد بود و کشور ایران ازجمله کشورهایی است که با کمبود فیزیکی در سال 2025 مواجه خواهند بود (رضوی و داوری، 1392). این مشکلات کمبود آب تنها ناشی از محدودیت منابع آب و قرارگیری در شرایط خشکی نیست بلکه عوامل متعدد دیگری مثل عوامل انسانی و مدیریتی نیز در این موضوع نقش دارند. در سالهای گذشته به دنبال فعالیت های انسانی مثل مصرف بی رویه آب، رشد جمعیت، افزایش شهرنشینی و غیره شاه بوجود آمدن بحران در این حوزه بوده ایم و شواهد نشان میدهد که بحران فعلی، بحران حکمرانی آب است. زیرا مدیریت ضعیف منابع آب، فساد، فقدان نهادهای مناسب، سستی سیستم اداری، ظرفیت ناکافی و کمبودسرمایه گذاری های جدید، حکمرانی موثر در برخی نقاط جهان را تضعیف کرده است. انتخاب سیستم حکمرانی آب برای جوامعی که منابع آنها اثر عمیقی بر اقتصاد، محیط زیست و معیشت مردم دارند از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است (جیحونی نایینی، 1398 رسائی و بیاتانی، 1399).لذا برای مدیریت بهینه منابع آب و دستیابی به وضعیت مطلوب در آینده باید اقداماتی مانند مدیریت تقاضا، آگاهی رسانی به مردم، طرح های توسعه منابع آب، بهره وری بیشتر آب، کاهش آلودگی و اولویت بندی مصارف صورت گیرد. ضروری است مطالعه ای جامع درباره مدیریت مصرف آب در بخش کشاورزی استان های کم آب مانند استان کرمان انجام شود. همچنین امنیت و مدیریت آب در بخش کشاورزی مهمترین راهبرد توسعه پایدار کشور است و با توجه به فرایند توسعه کشور و دگرگونی اقتصاد ملی، بخش کشاورزی به تکیه گاه مهم امنیت و حیات اقتصادی کشور تبدیل شده است(علیپور و همکاران،1391).
برای ادامه مطلب روی متن زیر کلیک کنید:
بررسی راهکارها و چالشهای مدیریت منابع آب در تولید پسته( مطالعه موردی شمال استان کرمان)
کشاورزی به عنوان قدیمی ترین فعالیت تولیدی، طی قرنها مهمترین فعالیت اقتصادی همه کشورهای جهان بوده است. امروزه بخش کشاورزی همچنان بخش غالب اقتصاد ملی در بسیاری از کشورهای در حال توسعه است، به طوری که رشد و توسعه اقتصادی این کشورها ارتباط بسیار نزدیکی با توسعه بخش کشاورزی آنها دارد. به عبارت دیگر توسعه کشاورزی در چارچوب توسعه ملی مطرح میشود. پذیرش اهمیت بخش کشاورزی در اقتصاد کنونی جهان، آینده کشورها و نیاز مبرم به درآمدهای ارزی از آن و نیز استفاده از محصولات آن برای مصارف داخلی، توجه به بخش کشاورزی را ایجاب میکند. در ایران نیز بخش کشاورزی یکی از مهمترین بخش های اقتصاد محسوب میشود . به طوریکه سهم ارزش افزوده بخش کشاورزی از تولید ناخالص داخلی بدون نفت در این سالها، روند صعودی داشته و به حدود 2 / 9 درصد افزایش یافته است. بخش کشاورزی 8 / 3 درصد از تولید ناخالص ملی، 8 / 16 درصد از اشتغال و 44 / 25 درصد از صادرات غیر نفتی را به خود اختصاص داده است. که در این میان ضرورت تولید محصول پسته بسیار حائز اهمیت است. پسته یکی از محصولات اصلی و سودآور کشاورزی در مناطق کم آب ایران به شمار میرود. به طوری که تولید پسته میتواند اشتغال و درآمدزایی مناسبی را برای کشاورزان ایجاد کند (شهیدی و همکاران، 1400.) تولید پسته نقش مهمی در اقتصاد کشور ایران ایفا میکند و این فعالیت با فراهم کردن فرصت های شغلی بسیار به بهبود تولید ناخالص داخلی کمک میکند. موقعیت جغرافیایی و آب و هوای ایران شرایط مناسبی را برای کشت پسته فراهم میکند. استان های کرمان، خراسان، یزد و فارس عمده ترین مناطق تولیدکننده پسته در کشور هستند. بر اساس گزارش گمرک ایران، پسته یکی از پنج محصول برتر صادراتی ایران است. ایران در سال 2020 - 2019 حدود 220000 تن پسته به ارزش بیش از 2 / 1 میلیارد دلار صادر کرده است. مقاصد اولیه پسته ایران چین، هنگ کنگ، ویتنام، امارات متحده عربی و کشورهای مختلف اروپایی مانند آلمان، ایتالیا و هلند است. افزایش تقاضای جهانی برای پسته و مزایای سلامت آن، فرصتی را برای ایران فراهم میکند تا سهم بازار خود را گسترش دهد و شیوههای کشاورزی خود را بهبود بخشد ( FAO.2020 ، انجمن پسته ایران 2020 ، سازمان توسعه و تجارت 2020 .) ایران نقش مهمی در بازار جهانی پسته داشته و استان کرمان نقشی محوری در تولید پسته کشور دارد. ایران 74 درصد از سطح زیر کشت پسته جهان را به خود اختصاص داده است و استان کرمان به تنهایی 46 درصد از باغات پسته جهان را به خود اختصاص داده است. استان کرمان به عنوان قطب تولید پسته ایران، بیش از 50 درصد از پسته کل کشور را تولید میکند. این استان با دارا بودن 300 هزار هکتار باغ پسته، رتبه اول تولید پسته در ایران را به خود اختصاص داده است . شهرستان های رفسنجان، سیرجان، زرند، کرمان و انار از مهمترین مناطق تولید پسته در استان کرمان هستند ( Narmada & Bakhshi., 2019 ). علیرغم موفقیت صنعت پسته ایران، چالش هایی مانند کمبود آب، نوسان قیمت های جهانی و رقابت با سایر کشورهای تولید کننده پسته مانند آمریکا و ترکیه وجود دارد . که از مهمترین این چالش ها مدیریت منابع آب است. آب منبع طبیعی ضروری است که چشم اندازهای منطقه ای را شکل میدهد و برای کارکرد اکوسیستم ها و زندگی مطلوب انسانی بسیار حیاتی میباشد. کشور ایران با قرار گرفتن در در منطقه خشک و نیمه خشک و با میانگین بارندگی 250 میلیمتر در سال که معادل یک سوم بارش جهانی است و با توجه به روند نزولی میزان سرانه آب تجدیدپذیر کشور در طی سالهای اخیر، در صورت ادامه این روند وضعیت آب در آینده به مراتب بدتر خواهد بود و کشور ایران ازجمله کشورهایی است که با کمبود فیزیکی در سال 2025 مواجه خواهند بود (رضوی و داوری، 1392). این مشکلات کمبود آب تنها ناشی از محدودیت منابع آب و قرارگیری در شرایط خشکی نیست بلکه عوامل متعدد دیگری مثل عوامل انسانی و مدیریتی نیز در این موضوع نقش دارند. در سالهای گذشته به دنبال فعالیت های انسانی مثل مصرف بی رویه آب، رشد جمعیت، افزایش شهرنشینی و غیره شاه بوجود آمدن بحران در این حوزه بوده ایم و شواهد نشان میدهد که بحران فعلی، بحران حکمرانی آب است. زیرا مدیریت ضعیف منابع آب، فساد، فقدان نهادهای مناسب، سستی سیستم اداری، ظرفیت ناکافی و کمبودسرمایه گذاری های جدید، حکمرانی موثر در برخی نقاط جهان را تضعیف کرده است. انتخاب سیستم حکمرانی آب برای جوامعی که منابع آنها اثر عمیقی بر اقتصاد، محیط زیست و معیشت مردم دارند از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است (جیحونی نایینی، 1398 رسائی و بیاتانی، 1399).لذا برای مدیریت بهینه منابع آب و دستیابی به وضعیت مطلوب در آینده باید اقداماتی مانند مدیریت تقاضا، آگاهی رسانی به مردم، طرح های توسعه منابع آب، بهره وری بیشتر آب، کاهش آلودگی و اولویت بندی مصارف صورت گیرد. ضروری است مطالعه ای جامع درباره مدیریت مصرف آب در بخش کشاورزی استان های کم آب مانند استان کرمان انجام شود. همچنین امنیت و مدیریت آب در بخش کشاورزی مهمترین راهبرد توسعه پایدار کشور است و با توجه به فرایند توسعه کشور و دگرگونی اقتصاد ملی، بخش کشاورزی به تکیه گاه مهم امنیت و حیات اقتصادی کشور تبدیل شده است(علیپور و همکاران،1391).
برای ادامه مطلب روی متن زیر کلیک کنید:
بررسی راهکارها و چالشهای مدیریت منابع آب در تولید پسته( مطالعه موردی شمال استان کرمان)
دسته بندی :
آب۱۴۰۴ دی ۲۰, شنبه